28-10-2011 - Een bureau ontwerpt logo, huisstijl en winkelformule voor Mediq. Ongeoorloofd gebruik leidt tot een conflict. Over het belang van goede afspraken.

Onlangs is een uitspraak door de rechter gedaan die helder aangeeft dat gemaakte afspraken over licenties door de opdrachtgever nagekomen moeten worden en dat de Algemene Voorwaarden van de BNO daarbij een belangrijke rol kunnen spelen.

Mooi werk voor Mediq

SVT Branding & Design Group, een bij de BNO aangesloten ontwerpbureau, ontwikkelt logo's, een huisstijl, een brochurelijn en een winkelformule voor gebruik in apotheken onder de naam Mediq. Het bureau verstrekt de opdrachtgever een licentie met de beperkingen dat (1) de werken alleen gebruikt mogen worden binnen de eigen organisatie en (2) alleen binnen Nederland. Het ontwerpbureau verklaart daarbij de Algemene Voorwaarden van de BNO (verder AV BNO) van toepassing.

Later verneemt het ontwerpbureau dat de opdrachtgever de winkelketen heeft uitgebreid naar Polen en België zonder het bureau daar in te kennen. Het bureau nodigt haar klant uit om nieuwe afspraken te maken. Ondanks verschillende pogingen tot overleg houdt de opdrachtgever de ontwerpen zonder toestemming in gebruik. Het bureau beëindigt daarom de licentie voor al het gebruik van de geleverde ontwerpen. Zonder resultaat; het logo en de huisstijl blijven in gebruik, zowel in Nederland als in Polen en België.

Arsenaal aan argumenten

In de procedure voor de rechtbank verzoekt het ontwerpbureau de rechter te verklaren dat de opdrachtgever haar verplichtingen jegens het bureau heeft geschonden, dat daarmee de contractuele boete uit de AV BNO is verbeurd en dat het ontwerpbureau de licentie rechtsgeldig heeft opgezegd. Ook vraag het bureau de rechter om de opdrachtgever te veroordelen wegens inbreuk op de auteursrechten en te bevelen het gebruik van de ontwerpen te staken, en de geleden schade te vergoeden.

De opdrachtgever verweert zich met een arsenaal aan argumenten: de ontwerpen zouden niet oorspronkelijk genoeg zijn voor auteursrechtbescherming, de logo's en huisstijl in Polen en België zouden zo anders zijn dat er geen sprake is van inbreuk etc. De rechtbank beoordeelt alle argumenten in een zeer uitgebreid en goed gemotiveerd vonnis, en stelt het ontwerpbureau bijna volledig in het gelijk. Het bureau heeft terecht de licentie beëindigd. De opdrachtgever moet de contractuele boete van ruim € 1,8 miljoen betalen. De opdrachtgever moet binnen drie maanden ieder gebruik van de logo's en huisstijlontwerpen in Nederland staken en gestaakt houden, op straffe van een dwangsom. Verder wordt de opdrachtgever veroordeeld om alle gemaakte juridische kosten van het ontwerpbureau te vergoeden, een bedrag van ruim € 65.000. En tot slot bepaalt de rechtbank dat het ontwerpbureau het vonnis ook direct ten uitvoer mag leggen en niet een eventueel hoger beroep hoeft af te wachten.

Onterecht schrikeffect

Deze uitspraak laat zien dat wanneer de ontwerper duidelijke afspraken maakt met een opdrachtgever over de licentie – overigens ook als het gaat om niet-huisstijlgerelateerde opdrachten – en de opdrachtgever deze afspraken schendt, de ontwerper met de Algemene Voorwaarden van de BNO een sterk middel in handen heeft om de opdrachtgever hierop aan te spreken.

Sommige opdrachtgevers zijn geschrokken van de uitspraak in de zaak Mediq, en willen een dergelijke situatie graag voorkomen. Zij hebben het gevoel een groot risico te lopen om met boetes om de oren geslagen te worden. Dat is onterecht. In alle gevallen waarin ontwerpers opdrachten aangaan met opdrachtgever zullen er afspraken gemaakt moeten worden over diverse onderwerpen: het onderwerp van de opdracht zelf, de planning, het honorarium, de rechten, de aansprakelijkheid, betalingstermijnen etc.

Afspraken over de rechten worden bij voorkeur bij aanvang van de opdracht gemaakt, om eventuele onduidelijkheden in een later stadium te voorkomen. De AV BNO komen van pas bij het maken van deze afspraken en bieden daar ook alle ruimte voor. Wanneer beide partijen telkens overleggen, zal er niet snel sprake zijn van schadevergoedingen en/of boetes. Dit is ook de kern van een relatie tussen een ontwerpbureau en de opdrachtgever: vanuit samenwerking ontstaan de ontwerpen die de opdrachtgever nodig heeft. Communicatie en transparantie zijn absolute voorwaarden voor een geslaagde samenwerking. En over het algemeen valt dan aan nagenoeg iedere wens van de klant een mouw te passen. 

Download hieronder het volledige artikel, waarin de belangrijkste argumenten van Mediq en de beslissingen van de rechter worden besproken, en de relevante bepalingen uit de AV BNO aan bod komen.

Naschrift

5 november 2012 – Inmiddels hebben partijen alsnog in onderling overleg een schikking getroffen. Over de inhoud daarvan mogen partijen zich niet uitlaten, maar nadat al zolang was onderhandeld en geprocedeerd, was SVT blij om een en ander te kunnen regelen. Door de schikking wordt de zaak niet in hoger beroep behandeld. Het oordeel van de Rechtbank en alle overwegingen m.b.t. de Algemene Voorwaarden van de BNO blijven dus onverkort overeind.

SVT versus Mediq (Recht #82 uit Vormberichten, september 2011)

Auteursrecht