27-11-2011 - Diensten aanbieden in plaats van producten. Architect Thomas Rau start turntoo, een dienst om producten duurzamer te maken. 

Diensten aanbieden in plaats van producten; voorstanders van duurzaam ontwerpen zien het al decennia als dé manier om producten milieuvriendelijker te maken. Maar de praktijk bleef achter. Architect Thomas Rau brengt daar nu verandering in. 

Na de garantie

Het overschakelen van producten naar diensten heeft in theorie grote milieuvoordelen. Neem bijvoorbeeld een bedrijf dat koffiezetapparaten verkoopt. Om zo veel mogelijk winst te maken, is het in het belang van deze producent dat de apparaten zo snel mogelijk na de garantieperiode kapot gaan zodat hij nieuwe machines kan verkopen. Of als ze niet meteen definitief stuk zijn, kan hij geld verdienen aan onderhoud en vervangmaterialen.

Maar stel nu dat de producent overschakelt naar het verkopen van de dienst 'koffieverzorging'. De koffiezetapparaten blijven eigendom van de producent en zijn nu een productiemiddel geworden, nodig om omzet te maken. Nu is het ineens in het belang van de producent dat de apparaten zo lang mogelijk mee gaan, zo min mogelijk onderhoud vergen en dat, als ze toch kapot gaan, de oude onderdelen of materialen opnieuw in het productieproces kunnen worden gebruikt. Het spreekt voor zich dat dit tweede model grote voordelen voor het milieu met zich meebrengt.

Grondstoffenbank

Een verschuiving van producten naar diensten wordt al decennialang gepredikt door denkers over duurzaamheid en milieu. Toch zijn er, zeker op de consumentenmarkt, nog maar weinig bedrijven die hier volledig op zijn overgestapt. Architect Thomas Rau wil de overschakeling in een stroomversnelling brengen. Daarom startte hij het platform turntoo, waarmee hij verder gaat dan traditionele service-, verhuur- of leaseconstructies.

Thomas Rau: "Wij zien een product als een grondstoffenbank, waar producenten tijdelijk hun grondstoffen in opslaan om ze na het einde van de levensduur van het product opnieuw te gebruiken voor een ander product." De grondstoffen blijven eigendom van de producent, die de kosten ervan ook niet meer doorberekent aan de klant. "Een consument is niet geïnteresseerd in het bezit van een lamp, hij wil genieten van licht. De lamp is slechts de intermediair."

Collectief eigendom

Voor producenten is het niet voordelig om zomaar over te schakelen van product naar functie. Rau: "Voor de producent ontstaat een probleem, want hij heeft grondstoffen ingekocht die hij niet meer vergoed krijgt. Dat gat gaan wij met turntoo dichten. Wij zorgen voor financiering van de grondstoffen die tijdelijk gebonden zijn aan het product. De producent heeft de verplichting om het geld weer terug te storten als hij het materiaal terugkrijgt en opnieuw gebruikt in zijn proces." 

turntoo zorgt niet alleen voor de financiering, maar ook voor het terughalen van de producten na gebruik. Rau: "turntoo is een businessmodel voor Cradle to Cradle. Wij slaan een brug naar de praktijk en garanderen dat het product daadwerkelijk weer terug komt." Maar wat nou als de producent de grondstoffen niet meer nodig heeft op het moment dat de producten terugkomen? Dan houdt turntoo de materialen, die vervolgens door andere aangesloten producenten kunnen worden gebruikt. Rau: "Zo halen we de grondstoffen heel langzaam weg uit de speculatieve handel. Ze worden weer collectief eigendom. Het eindplaatje is dat alle producenten eigenaar zijn van alle materialen."

Nieuwe ontwerpopgave

De focus mag dan liggen op de functie in plaats van op het product, toch is juist het productontwerp de sleutel tot succes van het systeem. "De nieuwe ontwerpopgave is het integreren van functies en het modulair ontwerpen met het oog op ontmantelen. De iPhone is een uitstekend voorbeeld van integraal ontwerp: heel veel functies in een zo klein mogelijk volume. Maar wat ze bij Apple de hele tijd vergeten, is hoe we alle materialen weer terug moeten krijgen."

Daar hebben vrijwel alle bedrijven last van, heeft Rau ondervonden. "Producenten kijken je met glazige ogen aan als je ze vraagt welke materialen er precies in hun producten zitten. Daar zit bij producenten een blinde vlek, omdat ze de consequenties niet hoeven te dragen. De consument die een flatscreen TV koopt, is daardoor opgezadeld met een soort gifbom die aan zijn muur hangt."

Nieuwe markt

Het is dus aan productontwerpers om die "gifbom" te transformeren tot een niet-giftige functiedrager die aan het einde van de levensduur netjes uit elkaar gehaald kan worden in honderd procent recyclebare materialen. Dat is niet voor elke productgroep eenvoudig. Juist voor elektronische producten zijn er op dit moment geen alternatieven voorhanden die complexe functies uitvoeren zonder schadelijke stoffen en zonder gebruik te maken van slecht recyclebare componenten. Volgens Rau komen deze oplossingen vanzelf als maar naar het nieuwe businessmodel wordt overgestapt: "Al dat gecontamineerd afval dat de verbrandingsoven in gaat, is onaanvaardbaar. Wij zijn overtuigd dat er alternatieven zijn. Maar er is nu geen markt voor. turntoo creëert die markt."

Op de 'Nacht van de Duurzaamheid' op 10 november tekende turntoo het eerste contract met een bedrijf dat bedrijfskleding volgens de turntoo formule gaat maken. Rau verwacht in de loop van 2012 met meer bedrijven uit allerlei sectoren in zee te gaan. Maar het eerste bedrijf dat volgens het turntoo model werkt, is zijn eigen architectenbureau. Rau: "Niets op ons kantoor is van ons. Wij kopen zituren, tafel-uren, loopuren, WC-uren, spiegeluren. We hebben ons eigen bureau als laboratorium gebruikt om het model uit te rollen."

Bron

Dit artikel verscheen ook in Vormberichten en op de Groene Offerte, website over duurzaam ontwerpen en ondernemen. De Groene Offerte vroeg tijdens de Dutch Design Week aan ontwerpers wat ze van het idee van Thomas Rau vonden. De meningen liepen uiteen. Lees hier het verslag.

Tekst

Heleen Willemsen

Links

groeneofferte.nlturntoo.com (site), turntoo op Innovatie.tv (film)