16-03-2015 - Kennispagina uit het dossier Duurzaamheid over recycling.

Recycling is het opnieuw gebruiken van afvalmaterialen om er een nieuw product of nieuwe grondstof van te maken. De kwaliteit gaat hierbij vrijwel altijd achteruit ten opzichte van het originele materiaal. Dit betekent dat er sprake is van downcycling. Bijvoorbeeld wanneer papier gerecycled wordt zal het (zonder toevoeging van chemische processen) niet zo wit en fijn terugkeren als het was, omdat er iedere keer meer vervuiling bij komt (inkten etc.) en de vezels steeds verder afbreken. Karton zit als een van de laatste stappen in de papierrecylingsketen. Wanneer producten hergebruikt worden om er een nieuwe functie aan te geven of nieuw product van te maken, blijft de kwaliteit meestal wel behouden. In Nederland wordt ongeveer de helft van het huishoudelijk afval opnieuw gebruikt.

Geschiedenis

Recycling bestaat zo lang als de mensheid. Archeologische vondsten geven aan dat in tijden van schaarste er minder afval gedumpt werd. Dit impliceert dat de mensen de spullen eerder nog een keer repareerden of opknapten voordat er iets nieuws gemaakt of aangeschaft werd. En ook werden metalen voorwerpen al lang voor de industriële revolutie verzameld om opnieuw om te smelten.

Door de industrialisatie werd de vraag naar materialen veel groter. De behoefte aan hergebruik groeide hiermee, omdat dit vaak goedkoper was dan de grondstoffen opnieuw te winnen. Vooral oud ijzer werd massaal ingezameld en hergebruikt omdat het winnen van erts een zeer kostbare zaak is en metalen zich goed lenen voor hergebruik. In 1920 werd de Algemeene Vereniging voor de Lompen- en Metaalhandel werd en de recycling in Nederland georganiseerd. De vereniging bestaat nu nog steeds, onder de naam Metaal Recycling Federatie (MRF).

In de jaren zeventig stegen de energieprijzen waardoor recycling een grotere kostenbesparing opleverde. Bijvoorbeeld het recyclen van aluminium kost maar 5% van de energie die nodig was om het als grondstof te winnen. En ook voor glas, papier en metaal geldt dat recyclen goedkoper is.

In 1979 is in Nederland 'de Ladder van Lansink' geïntroduceerd, vernoemd naar politicus Ad Lansink die hiervoor een motie indiende. Deze ladder geeft aan welke stappen er genomen kunnen worden ten behoeve van het milieu. Je begint altijd met de milieuvriendelijkste werkwijze en als dit echt geen optie is, ga je een tree lager. De treden in de gewenste volgorde aangaande afval zijn: preventie, hergebruik, verbranden, storten. In het Landelijk afvalbeheerplan 2002-2012 is deze indeling verder verfijnd.

Beleid

Werd in het verleden recycling vooral gedaan vanuit een financieel motief, in de rijke westerse landen wordt tegenwoordig veel meer naar de milieuaspecten gekeken. Recyclingprogramma's werken het best wanneer er aparte aanvoerstromen zijn voor de verschillende materialen. In Nederland kun je je afval scheiden; er zijn aparte containers voor glas, papier, groen afval, textiel, plastic en restafval (per gemeente kan dit verschillen).

Ook wordt er op een aantal producten statiegeld geheven: bij de aankoop van het product betaal je een klein bedrag extra, wat je weer terugkrijgt wanneer je de verpakking inlevert. Dit is om te stimuleren dat deze flessen worden teruggebracht bij de winkelier. Het gaat voornamelijk om bierflesjes en -kratten en PET-flessen. Een derde manier voor het stimuleren van afvalscheiding zijn inleverpunten of ophaalprogramma's voor speciale goederen zoals grofvuil, giftige materialen, batterijen of witgoed.

Ook winkeliers dragen bij aan het recycleerbeleid. Zo zijn ze verplicht als iemand een nieuw apparaat aanschaft het oude in te nemen. Bij aanschaf van wit- of bruingoed betaal je als consument standaard een verwijderingsbijdrage. Met deze bijdrage betaal je voor een milieuvriendelijke verwerking van de oude apparaten. De apparaten worden gestript en zo goed mogelijk per materiaal gescheiden, zodat bijvoorbeeld het aluminium en koper hergebruikt kunnen worden.

Vanuit Europa zijn er doelstellingen vastgelegd voor hergebruik en recycling. Tegen 2020 moet bijvoorbeeld 50% van al het papier, metaal, glas en soortgelijke items uit woningen worden gerecycleerd. Dit is nu 27%. Ook is er het streven om 42% van het kunststofverpakkingsmateriaal te recyclen in 2012. Om de doelstellingen te halen worden diverse campagnes ingezet. Een van de initiatieven is het Plastic Hero-project, waarbij huishoudens gestimuleerd worden het plastic afval apart in te leveren. Of het WeCycle-project vanuit de stichting NVMP (Nederlandse Verwijdering Metalektro Producten). Door middel van deze campagne willen de importeurs en producenten meer elektronische producten recyclen. Op dit moment verdwijnen er te veel in de afvalbak en daarmee op de afvalberg.

Toepassing

Materialen die zich goed lenen voor recycling zijn: metalen, papier en glas. Ook plastic en textiel wordt vaak hergebruikt. Naast het recyclen van materialen worden ook producten vaak als geheel opnieuw gebruikt. Met kleding en meubels zie je dit terug in de tweedehandswinkels. Maar ook ontwerpers werken met gebruikte materialen en spullen. Op dit moment is recycling en afval zeer populair en in vrijwel alle winkels zijn producten te vinden die gemaakt zijn van een gerecycled materiaal.

Een aantal voorbeelden van ontwerpers die van gerecyclede spullen hun merk gemaakt hebben. Piet Hein Eek is een ontwerper die sinds 1990 ontwerpt met sloophout en andere afvalmaterialen en daar veel bekendheid mee heeft verworven. Een ander voorbeeld is 2012 Architects die voor hun projecten afval gebruiken met zo min mogelijk toegevoegde energie voor transport en verwerking. Bijvoorbeeld een speeltuin waarin oude windmolenwieken gebruikt zijn of een koffiebar gebouwd van oude wasmachinedeuren. Een veel gezien product is de tassenserie van het Duitse merk Freitag, waarin oud vrachtwagendoek gebruikt is om tassen van te maken. Uit ontwikkelingslanden komen allerlei geknoopte tassen die gemaakt zijn van oude plastic zakjes, speelgoedautootjes gemaakt van afgedankte blikjes en portemonnees van gerecycled textiel.

Duurzaamheid

Criticasters zeggen dat de kosten en energie die het kost om materiaal te verzamelen en opnieuw te bewerken voordat het weer een bruikbaar materiaal wordt, hoger is dan de energie om gelijk een nieuw materiaal te produceren. Echter, nieuw materiaal winnen is vaak erg kostbaar en onderzoeken hebben uitgewezen dat het energie-technisch en financieel voordeliger is om materiaal te recyclen.

Daarnaast zijn de spullen die we nu gebruiken er al, dus is het prettig dat daar een oplossing voor is. Vervuilende stoffen kunnen beter met zorg opgevangen worden in plaats van dat ze in het milieu verdwijnen en producten kunnen waar mogelijk een tweede leven krijgen. En zoals ook de Ladder van Lansink aangeeft: voorkomen van afval is het beste, maar wanneer iets er al is, kun je er beter met zo min mogelijk energie iets nieuws mee doen dan het domweg te verbranden of op de afvalberg te deponeren.

Auteur: Judith van Goor