vragen

 

Onder adressen vinden niet-leden de gegevens van organisaties en instanties waar ze wellicht terecht kunnen met hun vraag.

Juridische onderwerpen
Zakelijke onderwerpen
Adressen

Juridische onderwerpen

Wat is auteursrecht?
Moet ik om auteursrecht te verkrijgen mijn ontwerp registreren?
Geldt het auteursrecht ook voor ideeën?
Geldt het auteursrecht ook voor internet?
Geldt het auteursrecht als het werk wordt gebruikt voor een non-profitorganisatie?
Kan het auteursrecht worden omzeild door een ontwerp op 7 plaatsen te wijzigen?
Kan het auteursrecht worden overgedragen?
Kan een ontwerper zich verzetten tegen een wijziging in zijn werk?
Heb ik als ontwerper recht op naamsvermelding?
Hoe lang blijft het auteursrecht geldig?
Een klant wil de rechten op mijn ontwerp afkopen. Wat betekent dat?
Wat is een licentie?
Wat is het verschil tussen een licentie en een overdracht van auteursrechten?
Wat is het verschil tussen een patent en een octrooi?
Mijn opdrachtgever heeft me gevraagd zijn logo als merk te deponeren. Hoe werkt dat?
Mijn opdrachtgever wil mijn ontwerp als model deponeren. Wat betekent dat?
Wat is portretrecht?
Kun je ook beelden citeren?
Mogen afbeeldingen van bankbiljetten vrij gebruikt worden?
Mag ik bij wijze van grap een afbeelding van Goofy gebruiken voor een cover?

 

Wat is auteursrecht?
Het auteursrecht ontstaat automatisch met het creeren van een ontwerp, en regelt de rechten van de maker ten aanzien van het gebruik van het ontwerp.

terug >

Moet ik om auteursrecht te verkrijgen mijn ontwerp registreren?
Nee. Het auteursrecht ontstaat automatisch met het creëren van een ontwerp. Wel kan men voor de zekerheid een ontwerp laten registeren bij de belastingdienst, afdeling succesie en registratie. Dat kost ongeveer vijf euro. Industrieel ontwerpers kunnen hun werk veelal ook deponeren als model bij het Benelux Modellenbureu te Den Haag.

 

Geldt het auteursrecht ook voor ideeën?
Het auteursrecht is een belangrijk instrument voor ontwerpers. Met dit recht kan een ontwerper plagiaat tegengaan en zorgen dat opdrachtgevers zijn ontwerp niet ruimer gebruiken dan de bedoeling is. Vrijwel alle ontwerpen worden door het auteursrecht beschermd. Er bestaat echter ook een belangrijke beperking: het auteursrecht is niet van toepassing op ideeën. Voor toepasbaarheid van het auteursrecht is echter een zintuiglijk waarneembare schepping vereist. Een idee of gedachte op zichzelf is niet voldoende.

Het uitgangspunt van de Auteurswet is helder en begrijpelijk. Als alle ideeën ook onder het auteursrecht zouden vallen, zou de maatschappij onvoldoende kunnen ontwikkelen. Het idee om na een houseparty een afterparty te organiseren, is niet te beschermen. Hetzelfde geldt voor het idee om in zakken chips kartonnetjes te doen die kinderen (tot wanhoop van hun ouders) kunnen sparen, het idee om een gestileerd portret als logo te gebruiken, of het idee om een zaal als circustent te beschilderen. Dit soort ideeën mag in beginsel door anderen worden overgenomen.

Een gedachte of idee is dus niet voldoende om auteursrecht te verkrijgen. Er moet sprake zijn van een zekere uitwerking. Het probleem is natuurlijk waar de grens tussen idee en uitwerking ligt. Helaas heeft het recht hier (weer) geen pasklaar antwoord voor. Per geval zal moeten worden bekeken of er sprake is van slechts een idee of dat je al kunt spreken van een auteursrechtelijk beschermde uitwerking.

 

Geldt het auteursrecht ook voor internet?
Ja. Gebruikers van internet wijzen er vaak op dat door het ontbreken van landsgrenzen de bestaande rechtssystemen niet van toepassing zijn. Men vergeet daarbij echter dat (voorlopig) elke internetgebruiker ook nog staatsburger is van een bepaald land. Bij gebruik van internet moet je dus wel degelijk rekening houden met bepaalde rechten en plichten.

Degene die zonder toestemming in Nederland een auteursrechtelijk beschermd werk op internet zet, kan op grond van de Nederlandse Auteurswet door de maker worden aangesproken. Ook de persoonlijkheidsrechten blijven voor internet van toepassing. Men kan ervan uitgaan dat dit niet alleen voor Nederland geldt, maar voor vrijwel alle (westerse) landen.

Uiteraard is het mogelijk om in een bananenrepubliek een in Nederland beschermd werk zonder gevolgen op internet aan te bieden, maar voorlopig levert dat voor Nederlandse ontwerpers nog niet zo'n probleem op. Derden hebben op het moment immers vrijwel nooit een financieel voordeel bij het verspreiden van afbeeldingen van ontwerpen op internet. In andere branches (bijvoorbeeld de muziekindustrie) is het auteursrechtprobleem van internet veel groter.

terug >

Geldt het auteursrecht als het werk wordt gebruikt voor een non-profitorganisatie?
Het auteursrecht maakt op zich zelf geen onderscheid tussen commerciële en niet-commerciële toepassingen. Voor de vraag of er een inbreuk op het auteursrecht is gepleegd, maakt het karakter van de toepassing niet uit. Wel kan in een gerechtelijke procedure de hoogte van een eventuele schadevergoeding beïnvloed worden door het commerciële karakter van een inbreukmakende toepassing.

terug >

Kan het auteursrecht worden omzeild door een ontwerp op 7 plaatsen te wijzigen?
Nee. Bij het auteursrecht gaat het om de vraag of het ‘nieuwe’ werk is ontleend aan het eerdere werk. Daarbij speelt de totaalindruk een belangrijke rol. Zeven kleine wijzigingen in een ontwerp, waarbij de totaalindruk toch hetzelfde is gebleven, levert gewoon een auteursrechtinbreuk op. Het is natuurlijk zo dat als men een ontwerp op zeven plaatsen wijzigt er een totaal nieuw beeld kan ontstaan, zodat het oude werk helemaal niet meer te herkennen is. Dan is er inderdaad een nieuw werk ontstaan, maar een dergelijk effect had misschien ook met vier wijzigingen kunnen worden bereikt.

terug >

Kan het auteursrecht worden overgedragen?
Het auteursrecht kan inderdaad aan een ander worden overgedragen. Dit dient schriftelijk te gebeuren. Wat echter niet aan een ander kan worden overgedragen zijn de zogenaamde persoonlijkheidsrechten. Dit zijn de rechten die de persoonlijke band tussen een maker en zijn werk regelen. Een belangrijk persoonlijkheidsrecht is bijvoorbeeld het recht van de maker om zich in redelijkheid tegen wijzigingen in zijn werk te verzetten. Overigens is een auteursrechtoverdracht bij ontwerp-opdrachten veelal niet nodig. Een licentie om het ontwerp op een bepaalde wijze te gebruiken volstaat normaal gesproken.

terug >

Kan een ontwerper zich verzetten tegen een wijziging in zijn werk?
Volgens de wet kan een maker van een auteursrechtelijk beschermd werk zich tegen een wijziging in zijn werk verzetten, voorzover een dergelijk verzet niet in strijd is met de redelijkheid. Tegen een verminking van een ontwerp kan een ontwerper zich altijd verzetten. De grens tussen een wijziging en een verminking is natuurlijk niet scherp te trekken, maar men zal veelal op gevoel al een eind kunnen komen. Overigens bepalen de algemene voorwaarden van de BNO dat een opdrachtgever altijd de toestemming van de ontwerper nodig heeft als hij een wijziging in het ontwerp wil aanbrengen.

terug >

Heb ik als ontwerper recht op naamsvermelding?
In beginsel heeft een ontwerper er recht op dat zijn naam aan het ontwerp wordt verbonden. Toch kan niet altijd een beroep op dit recht worden gedaan. De algemene voorwaarden van de BNO geven aan dat naamsvermelding achterwege gelaten kan worden indien het ontwerp er zich niet voor leent. Bij een logo kan natuurlijk de naam van de ontwerper niet worden geplaatst. Wel kan een ontwerper verlangen dat bij publiciteit rondom het logo zijn/haar naam wordt genoemd.

terug >

Hoe lang blijft het auteursrecht geldig?
Het auteursrecht loopt tot 70 jaar na de dood van de maker. Bij het overlijden gaat het recht over op de erfgenamen. Indien de kans reëel is dat na het overlijden nog veel gebruik gemaakt zal worden van het werk, verdient het aanbeveling om onder de erfgenamen één vertegenwoordiger aan te wijzen, die namens de erfgenamen afspraken kan maken met producenten of uitgevers.

Overigens kunnen ook de persoonlijkheidsrechten na het overlijden op de erfgenamen overgaan, maar indien men dit wilt dan moet dat expliciet geregeld worden bij testament of codicil.

terug >

Een klant wil de rechten op mijn ontwerp afkopen. Wat betekent dat?
Inderdaad wordt vaak over het afkopen van rechten gesproken. Deze terminologie is echter niet helemaal duidelijk. In feite kan er zowel een overdracht van de rechten als het verlenen van een onbeperkte licentie (toestemming) mee worden bedoeld. Uiteindelijk kunnen er dus toch nog allerlei misverstanden ontstaan. Beter is het dan ook om over een overdracht of een licentie te spreken.

terug >

Wat is een licentie?
Met een licentie geeft een ontwerper aan zijn opdrachtgever/klant toestemming om zijn ontwerp te gebruiken. Bij vrijwel elke opdracht wordt een dergelijke licentie verstrekt, ook al wordt er niet expliciet over gesproken. Beide partijen gaan er immers normaal gesproken vanuit dat een ontwerp door de klant mag worden gebruikt. Wel ontstaan er vaak problemen over wat nu precies de inhoud van een dergelijke licentie is. Het is dan ook beter om voorafgaand aan een ontwerpopdracht duidelijke afspraken te maken over wat de klant met het ontwerp mag doen.

terug >

Wat is het verschil tussen een licentie en een overdracht van auteursrechten?
Bij een licentie geeft de auteursrechthebbende aan een ander het recht gebruik te maken van het ontwerp. De licentie kan beperkt zijn tot het doel waarmee de opdracht is verstrekt, of, als het om een ontwerp met meerdere toepassingen gaat, expliciet verleend worden voor bepaalde toepassingen. Denk daarbij aan bijvoorbeeld een bepaald territorium/gebied/landen, een bepaalde tijd en exclusief of niet-exclusief. De basis, de auteursrechten zelf, blijven in dat geval bij de rechthebbende en voor ieder gebruik buiten de beperkte licentie is in beginsel opnieuw toestemming nodig.

Een overdracht van auteursrechten lijkt erg op een onbeperkte, exclusieve licentie. De verkrijger kan zelf bepalen hoe, hoevaak en waar hij het ontwerp wil gebruiken. Hij heeft daarvoor geen toestemming nodig van de oorspronkelijke maker. Sterker, als nieuwe auteursrechthebbende kan hij op zijn beurt weer aan anderen licenties verstrekken of de rechten overdragen. De oorspronkelijk maker heeft geen zeggenschap meer over gebruik, maar kan zich onder omstandigheden nog wel verzetten tegen wijzigingen of aantasting of verminking van zijn werk. Vaak is een overdracht van rechten niet nodig en kan worden volstaan met een licentie die aansluit bij de wensen van de opdrachtgever.

terug >

Wat is het verschil tussen een patent en een octrooi?
Er is geen verschil. Patent is de Duitse en Engelse benaming voor een octrooi. Een octrooi kan men aanvragen op een technische uitvinding. Octrooien rusten niet alleen op ingewikkelde machines, maar ook op bijvoorbeeld verpakkingen voor inventieve (technische) ontwerpen voor levensmiddelen en dergelijke. Vaak is het verstandig, als men vermoedt dat er sprake kan zijn van een octrooi, om een octrooigemachtigde te raadplegen. Neem eventueel contact op met de BNO.

terug >

Mijn opdrachtgever heeft me gevraagd zijn logo als merk te deponeren. Hoe werkt dit?
Veel logo’s worden inderdaad als merk gedeponeerd. Daarmee kan een opdrachtgever ervoor zorgen dat een concurrent niet een gelijkend logo gaat gebruiken. Het is af te raden om als ontwerper zelf een depot voor de klant te verrichten. Op zichzelf hoeft zo’n depot niet al te ingewikkeld te zijn, maar de risico’s voor als er iets misgaat, zijn groot. Voor het deponeren van logo’s kan dan ook beter een merkengemachtigde worden ingeschakeld. Overigens kan het auteursrecht vaak gewoon in handen van de ontwerper blijven. Er rusten dan twee rechten op het logo: het merkenrecht, dat in handen is van de opdrachtgever, en het auteursrecht, dat bij de ontwerper rust. Vanzelfsprekend dienen beide partijen elkaars rechten wel te respecteren.

terug >

Mijn opdrachtgever wil mijn ontwerp als model deponeren. Wat betekent dat?
Naast het auteursrecht bestaat het modellenrecht. Voor industrieel ontwerpers (en hun klanten) kan het modellenrecht van belang zijn. Er is dit jaar een nieuwe regeling in werking getreden die het modellenrecht (net als het auteursrecht) zonder een depot doet ontstaan. Een depot is nog steeds mogelijk, maar vooral zinvol bij een voorziene exploitatie die hoge omzetten met zich mee zal brengen en zich mede in het buitenland zal afspelen. Daarnaast kan een depot nuttig zijn bij ontwerpen waarbij de keuzemogelijkheden van de ontwerper beperkt zijn. Denk aan een ontwerp voor een ‘gewone’ bureaustoel.

terug >

Wat is portretrecht?
In publicaties is het niet zonder meer toegestaan om portretten van mensen te gebruiken. Iemand kan tegen een publicatie van zijn portret in het geweer komen indien hij een ‘redelijk belang’ heeft. Zo’n belang kan verschillende gronden hebben.

In de eerste plaats kan de persoonlijke levenssfeer van iemand in het geding zijn. Een foto van dansende mensen uit een discotheek kan een probleem opleveren, er kunnen verschillende (individuele) redenen zijn waarom mensen publicatie hiervan niet gewenst vinden.

Bij commerciëel gebruik (reclame) moet vrijwel altijd de toestemming van de geportretteerden gevraagd worden. Ook met portretten van bekende mensen moet worden opgepast, hoewel vaak ook andere rechten een rol kunnen spelen (vrijheid van meningsuiting en nieuwsgaring). Een foto van Dennis Bergkamp na het maken van een doelpunt mag natuurlijk zonder diens toestemming de volgende dag in de krant geplaatst worden. Dezelfde foto mag echter niet zomaar voor een kalender worden gebruikt.

terug >

Kun je ook beelden citeren?
Hoewel men bij citeren vaak alleen denkt aan teksten kunnen beelden wel degelijk worden geciteerd. Om een beeld als citaat te kunnen gebruiken, dient wel aan een aantal voorwaarden te worden voldaan. Om te beginnen moet een citaat iets verduidelijken, het mag niet zomaar als ‘versiering’ worden gebruikt. De omvang van het citaat mag niet te groot zijn en ook mag het citaat geen overheersende beeldbepaler zijn. Tot slot dient een citaat vergezeld te gaan van de bron met (indien bekend) vermelding van de naam van de maker.

Om een voorbeeld te geven: een (bescheiden) afbeelding van een schilderij bij een artikel over dat schilderij, zal doorgaans als citaat worden geaccepteerd. Maar een afbeelding van hetzelfde schilderij op het omslag van het betreffende tijdschrift niet, ook al wordt er in het tijdschrift een artikel aan gewijd. In een artikel, lezing of boek kunnen meerdere (beeld)citaten opgenomen worden, maar met meerdere citaten van één auteur dient voorzichtig te worden omgesprongen.

terug >

Mogen afbeeldingen van bankbiljetten vrij gebruikt worden?
De Europese Centrale Bank heeft het auteursrecht op de bankbiljetten en munten. Het is onder bepaalde voorwaarden toegestaan om afbeeldingen ervan te gebruiken. Voor de specifieke regels kan men terecht bij de Nederlandse Bank te Amsterdam www.dnb.nl.

Als uitgangspunt geldt dat reproducties éénzijdig moeten zijn, om het risico te verminderen dat het algemene publiek reproducties van eurobankbiljetten verwart met echte bankbiljetten. In het algemeen is het toegestaan om foto’s en tekeningen op te nemen waarbij de aandacht niet primair uitgaat naar de bankbiljetten of reproducties zelf, en die geen detailopnames van het ontwerp van de bankbiljetten weergeven. Ook zal er niet opgetreden worden tegen aan één zijde bedrukte reproducties, die meer dan 125% of minder dan 75% van zowel de lengte als de breedte van het desbetreffende bankbiljet tonen, ongeacht het materiaal dat is gebruikt voor de reproductie.

terug >

Mag ik bij wijze van grap een afbeelding van Goofy gebruiken voor een cover?
Het auteursrecht beschermt makers van originele werken tegen ongewilde overname. Voor elk gebruik van een werk moet aan de maker (of rechthebbende) om toestemming worden gevraagd. Hier is een aantal uitzonderingen op, waar ook de parodie onder valt. Je spreekt van een parodie indien een werk wordt nagebootst op een wijze die de lachlust opwekt. Daarbij dient de parodie een zelfstandig werk te zijn, waarin het contrast met het oorspronkelijke werk duidelijk naar voren komt. Een geoorloofde parodie behoeft niet de instemming van de maker van het oorspronkelijke werk.

Blijft de vraag wanneer is een parodie toegestaan. De eerste belangrijke ‘regel’ is dat de nabootsing niet verder gaat dan voor een parodie noodzakelijk was. Zorg bij een parodie dus voor ‘voldoende’ contrast met het origineel en breng ‘voldoende’ afwijkingen aan. Verder lijkt een parodie die op zichzelf staat, eerder geaccepteerd te worden dan een parodie die in een bepaalde context wordt toegepast. Dus het gebruik van Goofy voor de omslag van een tijdschrift is risicovoller dan een parodie op zich zelf. Ook de omvang van het commercieel belang is van belang. De toelaatbaarheid van een parodie zal afnemen, naarmate het commerciële aspect meer de boventoon gaat voeren.

terug >

Zakelijke onderwerpen

Is er een salarisrichtlijn voor ontwerpers?
Is er een CAO voor ontwerpers?
Wie betaalt training en opleiding tijdens het dienstverband?
Is een concurrentiebeding in een arbeidscontract geldig?
Moet ik als beginnend ontwerper een BTW-nummer aanvragen?
Moet ik me als zelfstandig ontwerper inschrijven bij de Kamer van Koophandel?
Welke verzekeringen moet ik als zelfstandig ontwerper afsluiten?
Moet ik betalen voor muziek op de werkplek (SENA)?
Moet ik betalen voor het maken van kopieën op de werkplek (Pictoright)?
Moet ik algemene voorwaarden gebruiken?
Wat is een geheimhoudingsverklaring?
Hoe bereken ik mijn honorarium?
Kan ik voor een opdracht betaald worden door middel van royalty's?
Welk royaltypercentage kan ik vragen?
In hoeverre is een ontwerper gebonden aan de briefing van een opdrachtgever?
Moet meerwerk bij een opdracht altijd worden betaald?
Hoe voorkom ik misverstanden over kleurenproeven met de opdrachtgever?
Zijn mondelinge afspraken met klanten geldig? 
Wat kan ik doen als een klant niet betaalt?

Waar of hoe vind ik een goede boekhouder?
 

Is er een salarisrichtlijn voor ontwerpers?
Ja. De salarisrichtlijnen van de BNO zijn voor zowel leden als niet-leden gratis op te vragen via bno@bno.nl. Als je gaat solliciteren bij een bij de BNO aangesloten ontwerpbureau kun je wellicht inzage krijgen in het exemplaar van het betreffende bureau.

terug >

Is er een CAO voor ontwerpers?
De ontwerpsector is niet aan een CAO gebonden. De BNO heeft voor de branche een arbeidsvoorwaardenrichtlijn (AVW) inclusief functieprofielen en salarisbanden opgesteld. Deze wordt ieder jaar geactualiseerd op basis van CAO-ontwikkelingen in het bedrijfsleven. De AVW-richtlijn is te bestellen via bno@bno.nl.

terug >

Wie betaalt training en opleiding tijdens het dienstverband?
Wettelijk is hierover niets geregeld, dus moet in overleg tussen werknemer en werkgever iets worden afgesproken. Als de studie in het belang van het werk is, zal de werkgever over het algemeen bereid zijn de kosten te dragen. Wel zal hij in een opleidingsovereenkomst vastleggen dat de kosten bij voortijdig vertrek (gedeeltelijk) door de werknemer moeten worden terugbetaald.

terug >

Is een concurrentiebeding in een arbeidscontract geldig?
In veel arbeidsovereenkomsten wordt een concurrentiebeding opgenomen. Daarmee kan een werkgever verhinderen dat een werknemer tijdens of na zijn dienstverband in het nadeel van de werkgever gebruik maakt van kennis en ervaring die bij de werkgever is opgedaan. In beginsel geldt dat eenmaal getekend dit beding ook van kracht is. In deze vorm wordt het concurrentiebeding tegenwoordig echter als te beperkend gezien omdat het het ondernemerschap belemmert. De rechter zal geneigd zijn een dergelijk beding te matigen. In de meeste arbeidsovereenkomsten is tegenwoordig wel een relatiebeding opgenomen. Met een relatiebeding voorkomt de werkgever dat de werknemer hem na beëindiging van zijn dienstverband gaat beconcurreren bij zijn eigen opdrachtgevers. De BNO stelt zich op het standpunt dat een werknemer na zijn dienstverband gedurende een jaar niet voor klanten van zijn ex-werkgever mag werken.

terug >

Moet ik als beginnend ontwerper een BTW-nummer aanvragen?
Als je als zelfstandig ontwerper wilt gaan werken, is het verstandig meteen een BTW-nummer aan te vragen. Doe je naast een baan echter maar een paar kleine opdrachten per jaar, waarvoor ook weinig hoeft te worden geinvesteerd, dan is een BTW-nummer aanvragen niet zinvol.

terug >

Moet ik me als zelfstandig ontwerper inschrijven bij de Kamer van Koophandel?
Met ingang van 2008 is elke ondernemer verplicht zich in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te laten inschrijven.

terug >

Welke verzekeringen moet ik als zelfstandig ontwerper afsluiten?
Dat hangt af van welke risico’s je zelf wilt dragen en welke risico’s je wilt afdekken. Maar in het algemeen kun je stellen dat je het als zelfstandige niet zonder een aantal basisverzekeringen kunt stellen.

- Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering
De zakelijke variant van de particuliere WA-verzekering. Normaal gesproken dekt de verzekering aan derden toegebrachte schade door werknemers, producten, productiemiddelen en gebouwen.

- Beroepsaansprakelijkheidsverzekering
Deze verzekering voorziet in een dekking voor schade van derden ontstaan door fouten en nalatigheden in de beroepsuitoefening.

- Productaansprakelijkheidsverzekering
Producenten zijn aansprakelijk voor schade veroorzaakt door door hen in omloop gebrachte artikelen. Deze verzekering is vooral van belang voor zelfproducerende ontwerpers

- Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Deze verzekering voorziet in een inkomen wanneer je (langdurig) arbeidsongeschikt raakt door ziekte of ongeval. Door te kiezen voor langere eigen-risicoperiode en/of een lager uitkeringspercentage wordt de premie lager.

De BNO heeft voor zijn leden collectieve kortingsafspraken gemaakt voor een groot aantal verzekeringen. Zie bno.nl/verzekeringen.

terug >

Moet ik betalen voor muziek op de werkplek (SENA)?
De Stichting SENA (Stichting ter Exploitatie van Naburige Rechten) incasseert vergoedingen voor de uitvoerende artiesten en producenten. Deze vergoeding is wettelijk verschuldigd zodra muziek in het openbaar ten gehore wordt gebracht. Het maakt daarbij niet uit of het gaat om muziek via de radio of van (zelf aangeschafte) CD's.

Navraag bij SENA leert dat als vuistregel voor 'in het openbaar ten gehore brengen' geldt dat er drie of meer personen naar de muziek kunnen luisteren. Werk je dus met minder dan drie personen, of werk je met een koptelefoon op, dan kun je op het formulier aangeven dat er binnen je bedrijf geen muziek ten gehore wordt gebracht. Kijk voor meer informatie op www.sena.nl.

terug >

Moet ik betalen voor het maken van kopieën op de werkplek (Pictoright)?
Ondernemingen zijn sinds 2003 verplicht een vergoeding te betalen voor het kopiëren van auteursrechtelijk beschermd materiaal. De Stichting Pictoright is de instantie die de vergoedingen incasseert. Daarbij gelden vaste vergoedingen op basis van de omvang van de onderneming en indeling in een bepaalde branche. Indien een onderneming aannemelijk maakt dat het aantal kopieën niet in verhouding staat tot de categorie waarin een onderneming is ingedeeld, kan een individuele regeling getroffen worden. Zie voor informatie www.pictoright.nl en www.reprorecht.nl.

terug >

Moet ik algemene voorwaarden gebruiken?
Het is niet verplicht maar wel verstandig gebruik te maken van algemene voorwaarden. In de algemene voorwaarden regel je alle zaken die je niet expliciet in de offerte hebt opgenomen. Daarbij kun je denken aan betalingsregelingen, aansprakelijkheid en auteursrechtelijke afspraken.

Algemene voorwaarden gelden alleen wanneer ze worden meegestuurd met de offerte. Ernaar verwijzen in de offerte of op het briefpapier is in principe onvoldoende.

De BNO heeft voor haar leden algemene voorwaarden samengesteld, Ze kunnen worden gedownload op bno.nl/voorwaarden. Niet-leden kunnen hun eigen voorwaarden wel baseren op die van de BNO, maar er geen rechtstreeks gebruik van maken. Ze mogen er bij hun transacties ook niet naar verwijzen.

terug >

Wat is een geheimhoudingsverklaring?
Ideeën en concepten zijn in tegenstelling tot ontwerpen auteursrechtelijk niet beschermd. Met de ondertekening van een geheimhoudingsverklaring voorafgaand aan een presentatie garandeert de potentiële klant geheimhouding. Daarbij gaat het doorgaans om de garantie dat de klant het idee of concept niet zonder toestemming van de ontwerper zal gebruiken. De BNO heeft voor de leden voorbeelden van een geheimhoudingscontract.

terug >

Hoe bereken ik mijn honorarium?
Beginnende zelfstandig ontwerpers vinden het meestal lastig om de hoogte van hun honorarium te bepalen. Je wilt niet te veel vragen en ook niet te weinig. Over je honorarium krijg je bijna altijd vragen; wees dus voorbereid. De meest gebruikte formule voor het berekenen van je honorarium is het aantal bestede uren maal je uurtarief. Er bestaan geen standaardhonorariumbedragen en er zijn geen standaarduurtarieven. De hoogte van je uurtarief is afhankelijk van je marktwaarde als ontwerper. Die marktwaarde wordt o.a. bepaald door je werkervaring en werkniveau, je reputatie, bepaalde specialismes etc. Daarnaast oefent de actuele economische situatie (markt) invloed uit op de hoogte van alle uurtarieven.

terug >

Kan ik voor een opdracht betaald worden door middel van royalty's?
Betaald worden door middel van royalty’s betekent dat je als ontwerper meedeelt in het succes en/of het risico van een bepaald product. Met name industrieel ontwerpers en kinderboekillustratoren bedienen zich vaak van deze constructie. Een royaltyregeling houdt in dat een bepaald percentage van de verkoopprijs van ieder product, bijvoorbeeld 10%, bestemd is voor het inkomen van de ontwerper.

terug >

Welk royaltypercentage kan ik vragen?
Royaltyvergoedingen worden vaak overeengekomen wanneer het succes van het product nog niet zeker is. De royaltyvergoeding kan bestaan uit een niet-terugvorderbaar voorschot en een percentage van de opbrengst van de verkoop per product. Zowel de hoogte van het percentage als het bedrag waarover het percentage wordt berekend zijn het resultaat van onderhandelingen met de licentienemer/producent. Er bestaan geen standaardpercentages. De hoogte van het percentage is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de verwachtingen ten aanzien van de productiekosten of investeringen, de afzetperiode en -gebieden, de verkoopprijs en de oplage. Het bedrag waarover de royaltyvergoeding wordt berekend kan ook verschillen: bijvoorbeeld de prijs-af-fabriek, de consumentenverkoopprijs of een vast bedrag. BNO heeft voor de leden verschillende voorbeelden voor een royaltyovereenkomst.

terug >

In hoeverre is een ontwerper gebonden aan de briefing van een opdrachtgever?
Een interessante vraag, omdat menig ontwerper het als zijn verantwoordelijkheid ziet om de opdrachtgever ‘verder’ te laten kijken dan de briefing. De gedachte daarbij is dat de ontwerper vanuit zijn expertise opossingen kan aandragen waar de opdrachtgever zelf niet aan zou denken. In die zin kan het inderdaad heel zinvol zijn als de ontwerper buiten de briefing om voorstellen doet. Toch dient een ontwerper zich te realiseren dat de briefing niet zomaar terzijde geschoven kan worden. Hiermee doel ik niet zozeer op de mogelijke (en zeker niet denkbeeldige!) irritaties bij de opdrachtgever. Veelal worden vooral de juridische consequenties onderschat.

Normaal gesproken is de briefing immers een onderdeel van de opdracht. Als de ontwerper nu allerlei zelfstandige voorstellen doet, waarna de opdrachtgever te kennen geeft de briefing toch te willen volgen, dan is de opdrachtgever strikt genomen niet gehouden de uren van de ontwerper te voldoen. Doet een ontwerper dus voorstellen die buiten de briefing om gaan, dan doet hij dat voor eigen risico.

terug >

Moet meerwerk bij een opdracht altijd worden betaald?
Een ontwerper krijgt bij de uitvoering van een opdracht soms meer werk te verrichten dan vooraf werd voorzien, De opdrachtgever kan tussentijds andere wensen hebben gekregen of materiaal te laat hebben aangeleverd. Ook kan de opdrachtgever meer presentaties verlangen dan was afgesproken. Voor dergelijk meerwerk zal in beginsel moeten worden betaald. Aan de andere kant komt het ook voor dat een ontwerper veel meer tijd in een opdracht steekt dan waarvoor hij heeft geoffreerd, omdat hij het vooraf verkeerd heeft ingeschat. De basisregel is dat degene die verantwoordlijk is voor het meerwerk daarvan de kosten moet dragen. Als ontwerper zul je echter, als je meerwerk voor rekening van de opdrachtgever ziet aankomen, de opdrachtgever hiervan vooraf op de hoogte moeten brengen. Spreek tevoren altijd goed door wat de bedoeling is van een opdracht en hoeveel besprekingen/presentaties er aan een opdracht zijn verbonden.

terug >

Hoe voorkom ik misverstanden over kleurenproeven met de opdrachtgever?
Je kunt met de opdrachtgever afspreken dat hij de laatste modellen, prototypes of proeven van het ontwerp zal controleren en met gedateerde ondertekening zal goedkeuren, alvorens tot productie, verveelvoudiging of openbaarmaking wordt overgegaan. In de BNO-leveringsvoorwaarden is dit expliciet opgenomen. Omdat kleuren op prints en op drukwerk zeer van elkaar kunnen afwijken is het is belangrijk dat de opdrachtgever weet waar hij zijn goedkeuring aan verleent. Voor de ontwerper is het verstandig op de print de volgende tekst te plaatsen: 'De afgebeelde kleuren gelden als indicatie en kunnen afwijken van de kleuren in het (eind)resultaat. Aan dit voorbeeld kunnen geen rechten worden ontleend.'

Voor de communicatie tussen ontwerper en drukker heeft de BNO in samenwerking met KVGO een richtlijn digitaal aanleveren opgesteld. Deze richtlijn kan worden gedownload op bno.nl/richtlijn.

terug >

Zijn mondelinge afspraken met klanten geldig?
In beginsel zijn mondelinge afspraken net zo bindend als overeenkomsten die op schrift zijn gesteld. Wel zijn mondelinge afspraken vaak moeilijker hard te maken en is de kans op misverstanden groter. Het verdient dan ook aanbeveling om afspraken altijd schriftelijk vast te leggen.

terug >

Wat kan ik doen als een klant niet betaalt?
Hoe goed je je zaken ook regelt, de kans is groot dat je een keer stuit op een wanbetaler. Het hangt van de situatie af wat de beste benadering is. Om te beginnen kun je aanmaningen versturen en de de klant telefonisch benaderen, waarbij de toon gaandeweg wat dwingender kan worden. Meestal is dat voldoende om betaling binnen te krijgen, Werken de aanmaningen en de telefoontjes niet, dan heb je te maken met een ‘echte’ wanbetaler. Schakel dan een deurwaarder of advocaat in. Een incassobureau is minder geschikt voor ontwerpers, omdat incassobureaus goed zijn in het afhandelen van standaardzaken.

terug >

Waar of hoe vind ik een goede boekhouder?
De BNO heeft geen database van geschikte boekhouders en accountants. Dat zou gezien de spreiding van onze leden over heel Nederland geen doen zijn. Ons advies luidt om allereerst in eigen (professionele) kring te informeren naar goede ervaringen. Levert dat niets op, handel dan als volgt: Maak een checklist van zaken die je van je boekhouder / administratiekantoor verwacht. Daarop moeten tenminste de volgende zaken:
• opstellen jaarstukken
• aangifte Inkomsten belasting
• verwerken administratie in boekhouding
• vraagstukken BTW
• motivatie
• prijsstelling
• serviceniveau
• transparantie
Vraag daarbij een prijsindicatie voor de vaste jaarlijkse componenten die jij gaat afnemen (met +/- 10% marge) en de condities voor meerwerk. Stuur of mail deze checklist aan aanbieders van deze dienst in de buurt van je werkplek. Op basis van de reacties die je terugkrijgt kun je met een paar gegadigden gaan praten. Maak je keuze op basis van de meest gunstige combinatie van prijs en kwaliteit van de dienstverlening. Belangrijk: beding dat jouw administratie jouw eigendom is waarover je op elk door jou gewenst moment kan beschikken. En ga in beginsel geen langetermijnverbintenissen aan.

terug >


Adressen

• Auteursrechten
www.auteursrecht.nl

• Bedrijfsvoering (ook intellectuele eigendomsrecht)
Kamer van Koophandel (zie site voor contactgegevens regiokantoren)

• Belastingen
Belastingdienst (bel 0800-0543 voor fiscale vragen van ondernemers)

• Collectieve rechten
Pictoright (telefoon 020-5891840)

• Juridische bijstand
Nederlandse Orde van Advocaten (telefoon 070-3353535)

• Merk- en modelregistraties
BBIE (Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom) (telefoon 070-3491242)
OHIM (Trade Marks and Designs Registration Office of the European Union)
WIPO (World Intellectual Property Office

• Octrooien
Octrooicentrum Nederland
www.octrooicentrum.nl
T 070 - 398 66 99

• Overigen
Antwoord voor Bedrijven
StartBedrijf

• WWIK
Kunstenaars & Co (telefoon 0900-5352599)

naar boven >