Natuurlijk inspirerend
Een duurzame inspiratiekalender voor ontwerpers

Het is een jaarlijkse traditie, de kalender van drukkerij Zwaan. In 2012 verschijnt hij voor de 29e keer. Ieder jaar wordt de kalender door een andere ontwerper vormgegeven. Voor de 2012 editie hebben Rob Stolte en Maarten Dullemeijer van ontwerpbureau Autobahn de grenzen van materiaalgebruik opgezocht. Vanuit hun initiatief van de Groene Offerte (www.groeneofferte.nl) vond Autobahn het belangrijk om met de Zwaan-kalender vakgenoten te inspireren en laten zien welke duurzame materiaalkeuzes je als grafisch ontwerper kunt maken.


Een uitdagende ambitie
Drukkerij Zwaan heeft duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog in het vaandel. Ze hebben diverse ISO normeringen en zijn FSC en PEFC gecertificeerd. Ze streven ernaar om op korte termijn volledig chemieloos en CO2 neutraal te produceren. Een zeer uitdagende ambitie. Een ambitie waar Autobahn graag een bijdrage aan levert door een kalender te maken die deze ambitie ondersteunt en uitdraagt.

Duurzaamheid is bewust keuzes maken
Het is nooit de bedoeling geweest van Autobahn om de meest duurzame kalender ooit te maken. Dat is wat ons betreft onmogelijk en was ook niet ons doel. Bewust omgaan met (duurzame) ontwerpkeuzes is het uitgangspunt geweest van deze kalender. Hierdoor krijg je inzicht krijgt in de productieketen van een ontwerp en kan je kiezen aan de ene kant iets wel te doen om aan de andere kant iets te laten. Het is het zoeken naar een balans omdat als je iets produceert je hoe dan ook vervuilt. Door dingen tegen elkaar weg te strepen 'mag' je jezelf iets permitteren:

Zo is er gekozen om natuurlijk papier te maken van snoei-afval om te 'mogen' laserstansen. Door te kiezen voor een passende oplage van dit papier met het oog op afvalreductie 'mochten' we pregen. Er is gedrukt met bio-inkten, geprobeerd zoveel mogelijk lokaal te produceren, zo min mogelijk materiaal te gebruiken en is er gekozen voor diverse papieren met unieke milieuprestaties. Dit alles maakt de kalender tot een vergaarbak van ontwerpkeuzes. Keuzes die door het gebruik van de kalender overgebracht worden, en hopelijk zo hun weg vinden naar de praktijk van de ontwerper.

Papier maken en papier kiezen
Een ware inspiratiekalender dus, die uitdaagt om keuzes te maken. Het idee inspireerde Autobahn tot het maken van compleet nieuwe natuurlijke papiersoorten. Eigenhandig hebben wij twaalf verschillende soorten natuurproducten verzameld bij de Groenvoorziening in Utrecht. Met het snoei-afval voor handen is een palet aan materialen gecreëerd om de kalenderbladen te maken. Ieder blad heeft zijn eigen materiaal, gerelateerd aan de maand van het jaar.  In de Middelste Molen, een van de laatste twee nog werkende papiermolens in Nederland, heeft molenaar Piet en zijn team vrijwilligers op ambachtelijke wijze speciaal voor de Zwaan-kalender van 2012 deze twaalf natuurlijke papiersoorten gemaakt.

Naast de 12 unieke papiersoorten van de Middelste Molen willen wij het aanbod van reguliere papierleveranciers zichtbaar maken. Achter ieder kalenderblad zit een papier met een uniek duurzaam karakter. Het ene soort is bijvoorbeeld volledig gemaakt van gerecyclede papiervezels, een ander van algen uit de lagune van Venetië, een derde is volledig boomvrij en gemaakt van kalk, enzovoort, enzovoort. Op elk blad van de kalender is terug te lezen welke milieuprestaties deze papieren hebben. Deze papieren dienen ter illustratie welke ruime keuze aan mogelijkheden er zijn op materiaal gebied voor ontwerpers.

Inzicht in de productie van een ontwerp
Wat we niet inzichtelijk (hebben kunnen) maken in het ontwerp is de productie van de kalender. Een ontwerper maakt tijdens het ontwerpproces diverse keuzes, maar staat niet altijd stil bij de handelingen die verricht moeten worden om een bepaald ontwerp te realiseren. Dit komt omdat er door drukkers vaak gewerkt wordt met onderaannemers zoals pregers, binders, stansers en andere drukwerkveredelaars. Ontwerpers hebben de tijd niet om overal aan de machine te staan. Daarom hebben we een film gemaakt om te laten zien welke handelingen achter de schermen gemaakt zijn om tot het resultaat van de Zwaan-kalender 2012 te komen. Door het maken van deze film kregen wij meer inzicht in wat bepaalde keuzes inhouden als ons ontwerp geproduceerd wordt.

Duurzame keuze als gebruiker
De kalender is ontworpen zodat hij op twee manieren gebruikt kan worden. Het is aan de gebruiker om de volgende keuze te maken: “Ga ik hem gebruiken als notitiekalender voor 2012 of ga ik hem gebruiken als verjaardags-kalender?” Als het de notitiekalender wordt, dan kan de kalender zo van uit de doos aan de wand. De dagen, weekenden en feestdagen zijn zichtbaar en hebben hun eigen kleurcode. Wordt het echter de verjaardagskalender, dan zult u de achterbladen 180° moeten draaien zodat de kleurtjes die het weekendritme en feestdagen aangeven niet meer meespelen en de kalender nog vele jaren achter elkaar gebruikt kan worden.

Colofon
Aan de zwaan-kalender 2012 werkten mee:

Druk: Zwaan printmedia
Ontwerp: Autobahn
Preeg:  Verhil Foliedruk
Laserstans: ID Laser
Contourstans: ISA
Doos: Argent displays en packaging
Bedrukking doos: Helder Zeefdruk
Inpakken: Van Velzen grafische afwerking
Papier: De Middelste Molen
Video: Niels Mud

Oplage: 1400
2012
www.zwaan.nl
www.autobahn.nl

Autobahn, typografie, duurzaam, materiaal, papier