Heb jij een beperkte blik?

Ontwerpers met een chronisch fysieke aandoening staan bij werkgevers vaak achter in de rij. De reden? Voor veel bedrijven is het onduidelijk welke risico’s het aannemen van een werknemer met een beperking met zich meebrengt.

Tekst Kim Hoefnagels

Ruim een jaar heeft Anthony Vroom naar een baan gezocht. Meer dan dertig sollicitaties heeft hij verstuurd, maar elke keer ontving hij dezelfde standaard afwijzingen. Eén keer werd hij uitgenodigd, maar toen werd hij een dag van tevoren afgebeld: "Omdat ze het niet aandurfden, denk ik", zegt Vroom. "Veel bedrijven denken dat ik veel gedoe meeneem, dat ik de hele dag een verzorger bij me heb. Dat is natuurlijk niet zo." 

De 24-jarige Vroom lijdt aan Nemaline Myopathie: een aangeboren aandoening
die de aangezichtsspieren, de arm- en beenspieren en de ademhalingsspieren aantast. Hij zit daardoor in een rolstoel en is afhankelijk van een keelstoma. Tot vorig jaar begeleidde hij drukwerk voor cursisten op zijn oude school, maar daar haalde hij weinig voldoening uit. Hij wilde aan de slag in een functie waarvoor hij was opgeleid, ‘net als andere mensen, met of zonder beperking’.

Zijn jacht op een baan bleef lange tijd vruchteloos. "Werkgevers staarden zich blind op mijn beperking. Ik heb een diploma op zak en kan overweg met de meeste professionele grafische software, maar het enige wat zij zagen was een rolstoel en een beademings- slang." Na de zoveelste mislukte poging besloot Vroom een oproep te plaatsen op social media. Deze ging binnen de kortste keren viral: het bericht werd meer dan twaalfduizend keer gedeeld en bedrijven toonden ineens wél interesse. 

Inmiddels werkt Vroom met veel plezier als vormgever bij het marketingbureau URD Solutions. Dat er een goede klik is tussen hem en zijn collega’s verbaast Vrooms leidinggevende Stefan de Groot niks. "Anthony had bij zijn oproep een fotootje van zichzelf geplaatst, waarop hij een T-shirt droeg van de sciencefictionfilm Guardians of the Galaxy. Onze eerste reactie was meteen: goed shirt! Bioscoopketen Pathé is een van onze klanten, dus we wisten dat Anthony’s interesses aansloten op ons werkgebied." In samenspraak met De Groot, is Vroom eerst een weekje komen proefdraaien. "Het gaf Anthony de tijd om te onderzoeken of dit echt de droombaan was die hij wilde en voor ons was het fijn om hem vrijblijvend beter te leren kennen."

Odoo CMS - een grote afbeelding

Illustratie door Robert van Raffe 

Achter in de rij

Het verhaal van Vroom staat niet op zichzelf. Schoolverlaters met een arbeidsbeperking vinden na het behalen van hun diploma niet zomaar een baan. "Er zijn geen geschikte functies, er zijn sowieso geen nieuwe medewerkers nodig of er is te weinig capaciteit om nieuwe medewerkers met een beperking goed te begeleiden", zo somt Marja Witteman de veelgehoorde excuses van bedrijven op. 

Witteman is werkzaam als senior consultant bij Emma at Work, een arbeidsbemiddelingsbureau voor jongeren met een chronische ziekte of lichamelijke beperking. Ze merkt dat veel bedrijven zich wel verantwoordelijk voelen voor het in dienst nemen van mensen met een beperking, maar vaak worden er geen concrete maatregelen genomen om dat ook mogelijk te maken. "Een werkgever wil zo min mogelijk gedoe, wat er in de meeste gevallen toe leidt dat arbeidsgehandicapten achter in de rij staan."


"Wie samenwerkt met een collega die met een ziekte of handicap moet leren leven, zeurt minder snel over een pijntje hier of daar"

Het grootste struikelblok is de onduidelijkheid over welke risico’s het aannemen van een werknemer met een beperking met zich meebrengt, vertelt Witteman. In het algemeen wordt gedacht dat zij vaker uitvallen door ziekte of zorgbegeleiding. De praktijk bewijst juist het tegendeel. "Jonggehandicapten zijn bijzonder gemotiveerd, wat
vaak uitstraalt op de rest van de werknemers. Er zijn zelfs voorbeelden van bedrijven waar het ziekteverzuim is afgenomen nadat zij een jonggehandicapte in dienst hadden genomen. Wie samenwerkt met een collega die met een ziekte of handicap moet leren leven, zeurt minder snel over een pijntje hier of daar."

Risico's en rompslomp

Vorig jaar meldden zo’n 400 jongeren met een chronisch fysieke aandoening zich bij het bemiddelingsbureau voor een baan.
Van alle werklustigen zijn er inmiddels 155 aan de slag bij een ‘gewone’ werkgever, veelal via een detacherings- of uitzendconstructie. "Deze constructie is aantrekkelijk voor werkgevers, omdat zij zonder veel risico’s en rompslomp jongeren kunnen inhuren op projectbasis", legt Witteman uit. Ook de no-riskpolis van het UWV kan uitkomst bieden. "Werkgevers zijn verplicht om werknemers bij ziekte twee jaar lang loon door te betalen. Dat kan huiverig maken om mensen met een beperking in dienst te nemen. De no-riskpolis neemt dit risico weg: UWV betaalt de werkgever een ziekte- wetuitkering bij ziekte of uitval."

Tips voor ontwerpbureaus:
  • Het lijkt een open deur, maar staar je niet blind op wat een sollicitant niet kan en kijk vooral naar zijn of haar mogelijkheden.
  • Laat je informeren over de verschillende regelingen die bestaan voor sollicitanten die in de doelgroepen passen zoals beschreven in de Participatiewet.
  • Maak gebruik van de aangeboden ondersteuning van onder meer regionale Werkbedrijven en Werkgeversservicepunten.
  • Handige websites: www.awvn.nl, www.uwv.nl, www.rijksoverheid.nl.

Voor sollicitanten passend in de doelgroepen die in de Participatiewet staan beschreven, kunnen werkgevers gebruikmaken van allerlei subsidieregelingen. Witteman: "Welke regelingen precies van toepassing zijn, hangt af van de achtergrond van de werkzoekende. De mogelijkheden lopen uiteen van subsidie voor een rolstoeloprit tot jobcoaching, van een extra leuning bij de trap tot compensatie van uitval door ziekte." Maar er zijn ook een hoop jongeren die tussen wal en schip vallen. "Zij komen niet voor in het Doelgroepenregister van UWV en worden daardoor moeilijk door werkgevers aangenomen."

Unique sellingpoint

De 31-jarige Denise Stoopen is afgestudeerd aan de Design Academy Eindhoven en gespecialiseerd in het ontwerpen van modeaccessoires. Haar succesnummer is de Big a Bag, een hippe tas die tegelijkertijd een opstapje is. "Erg handig voor mensen die kleiner zijn dan 1 meter 63. Het maakt pinnen, iets van een hoog schap in de supermarkt halen of een biertje drinken aan de bar een stuk makkelijker." Stoopen heeft achondroplasie (een groeistoornis, ook wel dwerggroei genoemd) en weet dus wat de aandachtspunten op dat gebied zijn. "In het begin van mijn opleiding zag ik mijn ontwerppraktijk los van mijn aandoening. Ik wilde bewijzen dat ik als ontwerper niet afweek van de rest, juist omdat ik vanwege mijn lengte al als 'anders' werd gezien."  

"Pas in het derde jaar besefte ik: dit was mijn unique sellingpoint"

De Big a Bag verkoopt goed, maar ervan leven lukt nog niet. Stoopen werkt daarom parttime in de horeca en ze zet zich in voor het online platform No Limits Network ‘voor jongeren die beperkt worden maar zich niet beperkt voelen’, een initiatief van KRO-NCRV. Hoewel ze zich niet verveelt, gaat ze het liefst ergens fulltime aan de slag in een functie die aansluit bij haar opleiding. "Ik weet dat dit lastig haalbaar is, ook voor ontwerpers zónder aandoening of handicap. Maar wat mij frustreert, is dat ik vaak in stilte wordt afgewezen. Bedrijven gaan ervan uit dat ik vaker ziek ben dan gemiddeld, maar dat is zeker niet het geval."

Tips voor ontwerpers:
  • Maak van je beperking je unique sellingpoint.
  • Ben je uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek? Maak de gevreesde risico’s voor de werkgever bespreekbaar en stel eventueel een proeftijd voor.
  • Verdiep je in de regelingen en subsidies die voor jou van toepassing zijn.
  • Vraag hulp bij een arbeidsbemiddelingsbureau voor werkzoekenden met een chronische ziekte of beperking.
  • Online vind je veel nuttige tips die kunnen helpen bij het vinden van een baan: www.perspectief.uwv.nl, www.beterwerken.nivel.nl.

Ze zou er baat bij hebben als bedrijven meer open staan voor een gesprek over de risico’s die zij denken te lopen als ze haar in dienst nemen. Stoopen: "Ik kan niet in hoofden kijken, dus ik weet niet wanneer een werkgever problemen
ziet die weg te nemen zijn. Als er twijfel is over mijn functioneren, dan kunnen we bijvoorbeeld praten over een proefperiode, desnoods zonder loonverplichting."  

Tweede natuur

De zoektocht naar een vaste baan laat Pluc Plaatsman (34) bewust aan zich voorbij gaan. "Of ik zonder mijn handicap ook overtuigd zzp’er was geweest? Waarschijnlijk wel. Maar ik betwijfel of ik ook zo goed had nagedacht over wat ik wil, wat ik kan en wat ik opdrachtgevers kan bieden." Zelf noemt Plaatsman zijn handicap gekscherend een haakarm. Vanaf zijn geboorte kan hij zijn rechterarm beperkt bewegen: recht uitstrekken en langdurige inspanning zitten er niet meer in.

"Overbelastingsklachten liggen altijd op de loer", vertelt Plaatsman. "Eerst wist ik niet hoe hiermee om te gaan. Voor de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) deed ik een MBO-opleiding mediavormgeving waarvoor ik veel en vaak achter de computer zat. Ik hield weinig rekening met de consequenties." Tijdens zijn eerste jaar aan de HKU was het raak: hij verloor alle kracht in zijn arm. Negen maanden revalidatie had hij nodig om weer bovenop te komen, waardoor zijn toekomst op losse schroeven kwam te staan. "Had mijn opleiding nog nut? Kon ik met deze arm ontwerper worden? Uiteindelijk concludeerde ik dat het geen zin had om me druk te maken om iets waar ik niks aan kon doen. Ik besloot er het beste van te maken."

"door mijn handicap heb ik geleerd creatief en analytisch te denken"

Waar zijn studiegenoten als vanzelfsprekend aan de slag gingen met grafische software, moest hij op zoek naar andere methodes. Zo ontwikkelde hij al vroeg zijn eigen stijl met getekende beelden en handgeschreven typografie. "Door mijn handicap heb ik geleerd creatief en analytisch te denken. Ik kan niet eindeloos filmpjes editen, dus bedenk ik een manier waarop ik met Photoshop wél beelden kan animeren. Digitaal infographics maken kost mij relatief veel meer tijd, dus experimenteer ik met analoge technieken. Steeds ben ik bezig mijn ontwerpproces zo in te richten dat ik er mijn arm zo min mogelijk mee belast." 

Het bewust nadenken over processen en methodes heeft Plaatsman geen windeieren gelegd. In 2011 studeerde hij cum laude af en inmiddels heeft hij een eigen bedrijfje dat beginnende ontwerpers, creatieve zzp’ers en grotere bedrijven helpt te reflecteren op hun bedrijfsvoering. "Werkprocessen optimaliseren is mijn tweede natuur geworden. Zonder handicap zou ik daar nooit zo bedreven in zijn geweest."