Wieki Somers

Dude interview: Wieki Somers ontwerpt met haar partner Dylan van den Berg hoofdzakelijk alledaagse gebruiksvoorwerpen met veel aandacht voor ambacht, materiaal en experiment.

tekst door Jeroen Junte, portretfoto's door Jouk Oosterhof

Wieki Somers is onderdeel van de selectiecommissie voor de Dude YA Special! Hier lees je meer over YA. Dit interview is in de herfst van 2014 gepubliceerd in Dude Magazine.

Internationaal is haar succes misschien wel groter dan nationaal. Maar de tentoonstelling die zij momenteel heeft in Museum Boijmans van Beuningen kan daar snel verandering in brengen. Gedurende de tien jaren die haar studio bestaat ontwierp Wieki Somers met haar partner Dylan van den Berg hoofdzakelijk alledaagse gebruiksvoorwerpen met veel aandacht voor ambacht, materiaal en experiment. Het meeste werk wordt gemaakt in opdracht. Inspiratie vindt Somers vaak over de grens, de producten die daaruit voortkomen gaan daarentegen vooral de grens over.

De veelal in eigen beheer en in kleine oplage vervaardigde avontuurlijke productontwerpen van Studio Wieki Somers behoren tot de internationale blikvangers van het Dutch design. Het zijn ontwerpen waarin de verhalende context en het materiaalexperiment belangrijker zijn dan gebruiksgemak of efficiëntie. Door het complexe maakproces en het exclusieve materiaalgebruik vervaardigen ze hun meeste ontwerpen in kleine oplage, vaak in de eigen werkplaats of in samenwerking met specialisten en bedrijven. Neem de High Tea Pot (2003), een porseleinen theepot in de vorm van een varkensschedel.
Foto: Wieki Somers, Fotograaf: Jouk Oosterhof

Het isolerende dekentje over de theepot is gemaakt van rattenbont. Dat ook het porselein is gemaakt van dierenbotten, voorziet een gezellig theekransje van een extra macaber randje. Of de Bath Boat (2005), een ligbad met houten spanten aan de buitenkant en een gladde polyester binnenkant. Badderen voelt opeens als dobberen op zee. Het bad oogt niet alleen als een binnenstebuiten gekeerde boot, het kost een echte botenbouwer twee maanden om er een te maken.

"We maken het gewone ongewoon, op een subtiele manier."

"Hoe kunnen we producten ontwerpen waarbij mensen de alledaagse omgeving op een andere, intensere manier ervaren, dat is ons uitgangspunt", zegt productontwerper Wieki Somers (1976). Met haar levenspartner Dylan van den Berg (1971) vormt ze het Rotterdamse ontwerpbureau Studio Wieki Somers.

"Als je producten vaker gebruikt, krijg je er een band mee. Je raakt eraan gehecht. Die emotionele waarde willen wij versterken." Daarom ontwerpen ze ook hoofdzakelijk alledaagse gebruiksvoorwerpen als een theepot of een ligbad. Of nog liever zoiets obscuurs als schoorstenen, zoals ze deden voor een groot woningbouwproject in de Haarlemmermeer. "Een schoorsteen ziet er altijd hetzelfde uit. Het is een uitdaging na te denken hoe het anders kan. We maken het gewone ongewoon, op een subtiele manier."  

Odoo CMS - een grote afbeelding

Merry-Go-Round: garderobe voor Museum Boijmans van Beuningen

Exclusieve klandizie

Hoewel Studio Wieki Somers veel in opdracht werkt, bevindt het ontwerpduo zich niet in de voorhoede van de massaproductie. Wie zoekt naar hun werk heeft meer kans van slagen in het museum dan in een interieurzaak. Dit najaar staat een overzichtstentoonstelling Ongewoon Gewoon in Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam; tegelijkertijd verschijnt een gelijknamige monografie bij de internationale uitgeverij JRP Ringier. Niet slecht voor een ontwerpbureau dat pas tien jaar bestaat.

Hun werk is opgenomen in de collecties van vooraanstaande musea als het MoMA in New York en het Victoria & Albert Museum in Londen. De exclusieve klandizie bestaat hoofdzakelijk uit verzamelaars in een internationaal galeriecircuit.

Ondanks de kunstzinnige context van hun werk zien ze zichzelf als echte ontwerpers. "Alle ontwerpen hebben een heldere gebruiksfunctie. Het zijn misschien geen producten die het leven makkelijker maken. Maar ze maken het leven wel waardevoller."

"Waarom mag een ontwerp niet ook gewoon mooi zijn?"

De weg naar dit internationale succes is al in de jaren negentig geplaveid door ontwerpplatform Droog, dat Nederland internationaal op de kaart zette met heldere ontwerpen waarin de vorm letterlijk werd bepaald door de functie of een humoristisch concept. Een kroonluchter was gereduceerd tot een bundeling van 85 peertjes en een stoel was niets meer dan een stapel vodden. Voor Somers en Van den Berg voelde dit ontwerpen vanuit één allesomvattend concept als beknellend.

"Hoe je iets maakt, en waarvan is minstens zo belangrijk. En vooral ook: hoe ziet het eruit. Het is tenslotte vorm geven. Waarom mag een ontwerp niet ook gewoon mooi zijn?" Dus speelt esthetiek een grote rol in het werk van Studio Wieki Somers. Herkenbare vormen en beelden worden op een ongewone manier toegepast, wat resulteert in poëtische producten die verwondering oproepen.

Clouds & Birds (2004) is een tafellaken met een patroon van wolken, die lijken te bewegen doordat de kleuren ervan veranderen met de lichtinval. Blossoms (2005) is een sierlijke vaas die zelf de natuurlijke vorm heeft van een bloemtak. 

Odoo CMS - een grote afbeelding

Chimney Pots: schoorstenen gemaakt voor een bouwproject in Hoofddorp

Betekenisvol toeval

Met het handmatige productieproces sluit Studio Wieki Somers aan bij de revival van het ambacht in het afgelopen decennium. Dankzij ontwerpers als Hella Jongerius en Studio Job hebben traditionele materialen als porselein en vergeten technieken als brons gieten een tweede leven gekregen. Maar het Rotterdamse ontwerpduo Somers en Van den Berg gaat een stap verder en combineert deze ambachtelijkheid met experimentele productieprocessen en innovatieve materialen. Toeval wordt daarbij niet vermeden maar juist omarmd.

"Ontwerpen is voor ons een organisch proces. Het is een zoektocht waarbij serendipiteit, dat je iets vindt zonder dat je er naar zoekt, een grote rol speelt." Zoals bij het maken van Bellflower (2007), een futuristische schemerlamp lamp bestaande uit een halve bol met een ranke poot die uitmondt in een identieke halve bol.

"De lamp is geweven van één lange kunststofvezel in een hightechfabriek uit de luchtvaartindustrie. Tijdens het maakproces ontdekten we dat deze carbonvezel stroomgeleidend is. Vervolgens hebben we ledlampjes ontworpen die je willekeurig in de kap kunt plaatsen. Daardoor is het net alsof je een boek leest onder een sterrenhemel." 

"Ontwerpen is voor ons een organisch proces"

Ondanks de hang naar esthetiek en een procesmatige ontwerpmethodiek moet een ontwerp een verhalende waarde hebben, zegt Somers. "Je zou het een concept kunnen noemen." Zo begon de collectie Frozen in Time met een fotoboek dat Somers vond op een rommelmarkt.

"Op een winterdag in 1978 was Noord-Nederland bedekt onder een ijslaag, omdat meteen na een regenbui zware vorst intrad. Alles was bevroren en het moet doodstil zijn geweest. Die verstilling hebben we willen vangen in krukjes, lampen, vazen en kasten."

Archetypische vazen, banale verlichtingsarmaturen en andere alledaagse voorwerpen worden versmolten met sierlijke bloemendecoraties door het meerdere keren te dompelen in een bad met hars. Uiteindelijk vormt zich over deze producten een centimeter dikke laag van semitransparante kunststof. "Dat deze hars alleen uithardt als het wordt blootgesteld aan uv-licht, oftewel de zon, is een prachtig toeval dat de betekenis van het ontwerp versterkt."  

 
 

Video van Museum Boijmans van Beuningen over de High Tea Pot 

Over de grens

In de allerbeste designtraditie zien ze hun werk als een spiegel van de tijd. "Ik denk dat juist in deze vluchtige tijd vol chaos en ruis er behoefte is aan voorwerpen die mensen kunnen koesteren. Die tot de verbeelding spreken. Dat je even de tijd moet nemen om te kijken. Zodat je je bewuster wordt van wat je doet. Het leven speelt zich steeds meer af in een digitale wereld van iPads en smartphones. Dan is het belangrijk om af en toe te unpluggen." Oftewel: even dobberen in een bad of je omringen door meubels die de tijd bevriezen. Hun werk behelst zelfs een meer symbolische, bijna intellectuele reactie op de tijdgeest.

Foto: Frozen Vase uit de collectie Frozen in Time
"De bevroren wereld van Frozen in Time is ook een metafoor voor een toekomstig horrorscenario waarin het klimaat op drift raakt. Tegelijkertijd kan ijs ook iets conserveren, beschermen en vereeuwigen en verbeeldt het de hoop op een betere toekomst." Deze associaties zijn weliswaar heel subtiel maar geven een diepere betekenis en dus ook bijzondere waarde aan een product. "Maar", zo benadrukt ze, "ook zonder deze informatielaag moeten onze meubels aanspreken."

Studio Wieki Somers is weliswaar geaard in de Nederlandse ontwerptraditie, de producten verdwijnen hoofdzakelijk naar het buitenland. "Bijna negentig procent van wat we maken wordt aangekocht door buitenlandse klanten. In Nederland is deze markt veel kleiner." Het is een leuke toevallige bijkomstigheid dat hun studio is gevestigd in een voormalige douanekantoor in de Rotterdamse haven.

"We halen veel van onze inspiratie uit reizen naar het buitenland. Deze internationale invloeden worden hier ingeklaard, zeg maar. Vervolgens gaan deze als een kant-en-klaar product weer terug de grens over." De eerste verdieping van dit ietwat verlopen maar royale kantoorgebouw van zeshonderd vierkante meter bestaat uit kantoren. De begane grond is één grote werkplaats voor hout- en metaalbewerking, stoffering en het werken met spuitlak, synthetische harsen en polyester. Zelfs voor de maquettes en prototypes is een apart hok ingericht. 

"Om te ontwerpen heb je ook rust en concentratie nodig"

De studio bestaat uit vijf vaste medewerkers en wordt bij grote projecten uitgebreid met nog eens vijf of zes freelancers. "Dat is heel dynamisch en geeft veel energie en ook inspiratie. Maar op vrijdag werkt hier niemand, omdat Dylan en ik die dag voor onszelf willen houden. Anders verliezen we te veel tijd met het aansturen van mensen. We plannen dan ook geen afspraken. Om te ontwerpen heb je ook rust en concentratie nodig.

In de woorden van ontwerper Michele de Lucchi: alleen in een leeg hoofd is ruimte voor goede ideeën. We werken in aparte ruimtes en zien elkaar hier soms dagenlang niet." De amoureuze relatie was er nog voor de professionele. Vervolgens zijn ze ook als ontwerper naar elkaar toegegroeid. "Al vanaf het begin waren we betrokken bij elkaars projecten en we merkten dat ontwerpen beter werden als we er samen aan werkten."

Odoo CMS - een grote afbeelding

Makoto lamp uit de serie Mitate

Ontwerpen in dialoog

In 2003 werd besloten om de samenwerking officieel te maken onder de naam Studio Wieki Somers. "Dat was een strategische keuze. Een aantal ontwerpen waren bekend onder mijn naam en Dylan wilde liever achter de schermen werken. Zie het als een brandnaam." Inmiddels werken ze al meer dan tien jaar onafscheidelijk en is de rolverdeling vastomlijnd.

"Ons werk is een continue dialoog. We hebben ieder onze eigen kwaliteiten die elkaar aanvullen." Ze hebben het tij mee gehad bij de start van hun loopbaan, beaamt Somers. "Deels door startstipendia konden wij ons focussen op het maken van nieuw werk." Maar ze hebben ook veel geïnvesteerd.

"Door honderden uren werk te steken in een product waarvan er maar een handjevol werd verkocht. Maar ook financieel met forse uitgaven aan nieuwe machines, materiaalstudies en ander onderzoek."

Dit voorjaar lanceerden ze Mitate, een serie van zeven lampen geïnspireerd op de Japanse samoeraicultuur. "Van elke lamp hebben we een prototype gemaakt en een finished product. Daar hebben we met ons team een half jaar aan gewerkt. In het onderzoek en de materialen hebben we zelf geïnvesteerd. Dan is het fijn als een collectie uiteindelijk goed verkoopt."

"Bedrijven hebben steeds minder financiële middelen om te innoveren"

De studio is de afgelopen twee jaar enorm gegroeid in omzet en omvang. Een groei die organisch verliep, zonder een concreet businessplan. "Als we een nieuwe machine nodig hebben, dan kijken we hoeveel we op de bank hebben." Lachend: "En dan geven we net iets meer uit."

Waar ze wel heldere ideeën over hebben is samenwerking met merken en bedrijven, waarbij ze voor zichzelf een rol zien weggelegd als laboratorium. "De gelimiteerde oplages kunnen dienen als experimentele voorstudies van materialen, productietechnieken of speciale thema’s. Die kennis zetten we in voor bedrijven door bestaande producten te analyseren en te wijzen op eigenschappen die zij er zelf wellicht nog niet eerder in ontdekten.

Bedrijven hebben steeds minder financiële middelen om te innoveren. Onze ontwerpen kunnen fungeren als een inspiratiebron, of worden deel van hun collectie. In de mode dat is allang ingeburgerd met de haute couture."   

Odoo CMS - een grote afbeelding

Bath Boat: een badkuip met het uiterlijk van een roeiboot

De eerste samenwerkingen met de industrie zijn er al. "Na Frozen in Time zijn we door de meubelfabrikant Tectona gevraagd om tuinmeubilair te ontwerpen. De groene, geperforeerde Grasshopper doet denken aan het fragiele postuur van een sprinkhaan." Ook zijn ze net terug van een vierweekse rondreis door Japan – voor veel ontwerpers het mekka van de fast consumer goods.

Maar Somers en Van den Berg bezochten geen elektronicagiganten of een fabrikant van plastic speelgoed maar juist traditionele aardewerkbedrijven. "Hoe kunnen we moderniseren zonder onze specifieke kernwaarden te verliezen, dat hebben ze ons gevraagd." Ook zijn ze in gesprek met stoffenfabrikanten, modehuizen en meubelmerken. "Deze bedrijven zien in onze producten een meerwaarde die ze ook nastreven. We wijzen ze op eigenschappen van hun producten die zij zelf nog niet ontdekten."

Het grote obstakel in het aftasten van de industriële potentie van hun ontwerpen is tijd. "Snel een commercieel product ontwerpen is niet onze kracht. We bouwen liever een lange relatie op met een klant, zodat we iets kunnen toevoegen aan de bestaande collectie. Een bedrijf moet een oprechte bereidheid hebben om te vernieuwen. Dat manifesteert zich in een realistisch budget, geen overspannen tijdsdruk en vooral een bereidheid om de dialoog aan te gaan. We zijn met enkele bedrijven in gesprek. We zullen zien waar het toe leidt. Wij hebben geen haast."

"Snel een commercieel product ontwerpen is niet onze kracht"

Belangrijker is het behouden van de identiteit van de studio. "We zijn klein in omvang en dat willen we blijven. Dus we zijn ook genoodzaakt om scherpe keuzes te maken in welke opdrachten we aannemen." Ook aan de artistieke uitgangspunten worden geen concessies gedaan. "Vaak komen bedrijven met een vraag als: kun je die vaas nog eens maken, maar dan een andere kleur en iets kleiner. Dat vinden we niet interessant. Een opdracht moet iets nieuws opleveren."

Wat ze wel ambiëren is het doorontwikkelen van een bestaand ontwerp. "Het ontwikkelen van een weeftechniek van stroomgeleidende vezels van de Bellflower Lamp vergde twee jaar. Dan is het fantastisch als deze techniek vervolgens kan worden ingezet voor een toegankelijke versie voor een lampenfabrikant."

Voor welke keuze ze ook staan, het kompas waarop ze uiteindelijk varen is de grote verantwoordelijkheid die ze als ontwerper voelen. "Producten beïnvloeden hoe wij de wereld ervaren en dus ook hoe we ons voelen en hoe we ons gedragen. Ook de keuze van grondstoffen en productietechnieken vraagt om grote zorgvuldigheid. Dat dwingt ons om kritisch te zijn en een ontwerp niet te snel de deur uit te laten gaan. We moeten iets toevoegen aan wat er al is."