Dossier Aanbestedingen

Informatie over aanbestedingen.

Het dossier Aanbestedingen voorziet ontwerpers, ontwerpbureaus en opdrachtgevers die meer willen weten over de positie van ontwerpers in aanbestedingen van informatie over het onderwerp aanbestedingen.

Aanbestedingen: (ontwerp)opdrachten van de overheid

Overheid en ontwerpsector in Nederland hebben vanouds een band. Ontwerpers spelen een belangrijke rol in de vormgeving van het publieke domein, zowel in communicatie als bij de inrichting van de openbare ruimte. Het uitbesteden van zulke opdrachten heet aanbesteden.

Aanbesteden is inkopen

Een aanbesteding is feitelijk niets meer en niets minder dan een aan regels gebonden aankoop door de overheid. Het streven is een doelmatige en rechtmatige aanbesteding van uitvoering van werken, levering van producten en/of materialen en het verrichten van diensten. De Nederlandse overheid koopt jaarlijks voor > 60 miljard in via aanbestedingen.

De regelgeving van het aanbestedingsproces heeft zijn oorsprong in Brussel. Het idee van één gezamenlijke markt in de EU krijgt o.a. vorm in het aanbestedingsbeleid. Alle ondernemers in alle lidstaten moeten gelijke kansen krijgen om opdrachten aan te nemen en uit te voeren.

Verschillende soorten aanbestedingen

Er bestaan verschillende soorten aanbestedingen. De verschillen hebben te maken met de afzender, de omvang en de procedure. Kort samengevat zijn er nationale en Europese aanbestedingen, die weer openbaar of niet-openbaar kunnen zijn. 

De term ‘Europese aanbesteding’ wordt ook gebruikt door Nederlandse afzenders. Er zijn echter ook nationale aanbestedingen. Het verschil is dat een Europese aanbesteding zich aan de Europese regelgeving moet houden. Nationale aanbestedingen zijn vaak kleinere opdrachten dan de vastgestelde Europese aanbestedingsnormen. De drempelwaarden van deze normen worden elke twee jaar opnieuw vastgesteld.

Daarnaast zijn er ook nog internationale aanbestedingen. De afzender van internationale aanbestedingen zijn reguliere Europese overheidsorganen maar ook internationale financiële instellingen (IFI), zoals NAVO, VN en de Wereldbank. Omdat ze niet onder de Europese regels vallen is er niet een centrale plek waar de meest actuele aanbestedingen vindbaar zijn. 

Het verschil tussen openbare aanbestedingen en niet-openbare aanbestedingen is het verschil in rondes. Bij een openbare aanbestedingsprocedure is er slechts één ronde. Bij een niet-openbare aanbestedingsprocedure zijn er twee rondes. Als er slechts een ronde is dan komen alleen inschrijvers die aan de geschiktheidseisen voldoen in aanmerking. Bij twee rondes kan iedere geïnteresseerde zich aanmelden en vindt de inschrijving plaatst in de tweede ronde. 

Waar kan je alle aanbestedingen vinden?

Europese en nationale aanbestedingen moeten openbaar worden gemaakt. Dit gebeurt via online kanalen, via publicatie in de Staatscourant, op hun eigen site en in lokale kranten. 

  • Tender Electronic Daily

    Aankondigingen van Europese aanbestedingen staan op de centrale database voor heel Europa, de Tender Electronic Daily (TED). De aankondigingen staat in de eigen taal van de afzender. De korte samenvatting kan je in het Engels of Nederlands lezen. 

  • Aanbestedingskalender

    Op de aanbestedingskalender staan nationale en Europese aanbestedingen. 

  • Tendernet

    Op Tendernet staan, net als op de aanbestedingskalender, nationale en Europese aanbestedingen. Je kan er ook zoeken op aanbestedingen die niet meer actief zijn. Dit kan handig zijn om een goed beeld te krijgen van het soort opdrachten. 

  • EVD Internationaal

    Aanbestedingen van internationale financiële instellingen vind je bij EVD
     

Wat doet de BNO?

  • BNO-tendermails

    Uit het totale aanbod selecteren wij de tenders die voor onze achterban – mogelijk – interessant zijn en die sturen we door naar de abonnees. Dat is een aanrader voor iedereen die belangstelling heeft voor wat er in Nederland zoal aan ontwerpopdrachten wordt gepubliceerd. In de mails kan direct door worden geklikt naar de originele aankondiging van de opdracht. De manier waarop de opdracht wordt omschreven en de accenten die worden gelegd kunnen per opdrachtgever verschillen. Bij iedere tendermail is een leeswijzer en een stappenplan gevoegd. Aanmelden kan via tenders@bno.nl.

  • Aanbestedingsbeleid

    In de praktijk verlopen aanbestedingen lang niet altijd zoals de wet en het flankerend beleid bedoelen. Bij opdrachten van ontwerp- en architectuur projecten is - naast de hoge omzeteisen en het aantal gevraagde referentieprojecten - vooral de uitvraag van onbetaalde creatieve voorstellen een veelgehoorde klacht. Klachten van BNO-leden over aanbestedingen nemen wij altijd serieus en als die volgens de BNO terecht zijn maken wij namens de ontwerpbranche bezwaar. In eerste instantie bij de aanbestedende dienst en als dat niets oplevert bij de Commissie van aanbestedingsexperts.

Daarnaast houden wij de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van aanbestedingen bij. In dit online dossier Aanbestedingen verzamelen wij voor de ontwerpsector relevante publicaties, documenten en verwijzingen naar internetsites. Mocht u bij het onderstaande iets missen of anderszins willen bijdragen aan dit dossier neem dan contact op met zakelijk adviseur Vicky Fasten.

Stand van zaken in Nederland en EU

In Nederland is eind 2012 een nationale aanbestedingswet aangenomen, begin 2014 gevolgd door en een herziening van de EU aanbestedingsrichtlijnen in Brussel. De grondbeginselen van de nieuwe Europese richtlijn zijn met non-discriminatie, transparantie en proportionaliteit als belangrijkste condities, grotendeels onveranderd. Nieuw is de aandacht voor duurzaamheid en innovatie en - niet onbelangrijk – een verbetering van de kansen voor SME's (MKB bedrijven) om opdrachten te verwerven. Deze twee elementen staan ook hoog op de beleidsagenda in Nederland.

De wet is in juli 2015, ruim 2 jaar na invoering, geëvalueerd. Klik hier voor het volledige evaluatierapport. Opvallend is de constatering (zie paragraaf 10.3) dat alle dienstverleners uit de creatieve industrie, zoals ontwerpers en architecten hinder ondervinden van te hoge inschrijfkosten (o.a. door het opvragen van onbetaalde creatieve voorstellen). 

Flankerend beleid

Naast de wet is in Nederland zogenaamd flankerend beleid van kracht. Dat beleid kent twee belangrijke pijlers:

  • De Gids Proportionaliteit die als doel heeft te hoge eisen aan ondernemers te voorkomen, zoals bijvoorbeeld: extreme omzeteisen, teveel referentieprojecten, die ook allemaal recent moeten zijn, een volledige vrijwaring voor claims van derden en ook de onvoorwaardelijke overdracht van rechten als specifiek pijnpunt voor de ontwerpsector wordt als disproportioneel gezien.

    De proportionaliteit van de kosten van inschrijving worden in de Gids Proportionaliteit behandeld in artikel 3.8. 

  • Ondernemers die klachten hebben over aanbestedingen kunnen sinds 2013 een klacht indienen bij de Commissie van Aanbestedingsexperts. De Commissie bestaat uit een door het Ministerie van EZ benoemde onafhankelijke groep aanbestedingsspecialisten en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven.

    Regel is wel dat de klacht in eerste instantie wordt geuit tegen de aanbestedende dienst zelf. Als dat niets of niet voldoende oplevert kan een beroep worden gedaan op de Commissie. Met de korte termijnen die bij aanbestedingen gelden kan een klacht vaak niet tijdig genoeg in behandeling worden genomen om in een lopende procedure effect te sorteren, tenzij er sprake is van grove tekortkomingen of fouten.

    Desalniettemin is het indienen van een klacht altijd zinvol omdat de aanbestedingspraktijk met de feed back uit het veld kan worden verbeterd.


Lobby

De BNO-adviseurs zijn via de Commissie Overheidsaanbestedingsbeleid (COAB) VNO-NCW en MKB-Nederland o.a. actief betrokken geweest bij de totstandkoming van de Gids Proportionaliteit, de Richtsnoeren bij de nieuwe aanbestedingswet en de herziening van de ARVODI (de inkoopvoorwaarden van de Rijksoverheid).

Via dit overleg worden regelmatig pijnpunten uit de ontwerpwereld met betrekking tot aanbestedingen geagendeerd.

Daarnaast is de BNO samen met andere Europese designers associaties verenigd in de BEDA. In 2013 publiceerden zij het Position Paper Public Procurement. Daarin worden de nadelige effecten van deze inkoopmethode voor de beroepsgroep aan de kaak gesteld.

Maar niet alleen ontwerpers zelf gaan eronder gebukt, ook de antwoorden op tal van maatschappelijke uitdagingen die juist van hen worden verwacht hebben ervan te lijden.

Een sterker motief voor alle lidstaten om, in het licht van de Europese innovatieagenda, een andere aanbestedingspraktijk bij ontwerpopdrachten na te streven valt toch nauwelijks te bedenken.