Tekst: Viveka van de Vliet
Ontwerper en meubelmaker Jan Gunneweg maakt met liefde en aandacht opmerkelijke producten van zijn favoriete materiaal: hout. In zijn werkplaats in Alkmaar komen de liefde voor de natuur, vakmanschap en verbeelding samen. Van een innovatief houten bouwsysteem waarmee je een huis kunt bouwen tot een houten fiets.
“Mijn vader maakt alles van staal. Zelf heb ik nog nooit een slijptol aangeraakt”, zegt Jan Gunneweg, die inmiddels een wandkast, vipkist, takkenkast, woonark, keuken, winkelinterieur, kledingkast, zonnestoel, gemeentebank, plamp, fiets, rolstoel en bril ontwierp. Allemaal van hout.
Foto: de lange gang van de woonark, aangelicht door drie hoge, smalle ramen | Fotografie: Erik Boschman
“Ik hou van het verzinnen van moeilijke dingen en van het maken van bijzondere ontwerpen die de schoonheid van hout laten zien. Of het nu vuren of fijnspar is, hout voelt zacht aan, leeft, geurt, trekt krom en splintert. Het bos is de mooiste grondstoffenfabriek ter wereld. Met mijn filosofie en ontwerpen hoop ik de mens en de natuur dichter bij elkaar te brengen”, zegt de ontwerper en meubelmaker over zijn drijfveren.
Foto: de Bough Bike, ’s werelds eerste houten fiets die op grote schaal geproduceerd is | Fotografie: Frits de Beer
Zowel in de keuken als in de werkplaats in Alkmaar wordt de filosofie van zijn bedrijf weerspiegeld op tal van houten borden en bordjes. Zo staat op een werkbank: ‘Liefde. Efficiëntie. Doorpakken. Rust.’ En verderop boven de CNC-machine: ‘HELDEN. Zorgen goed voor de wereld, voor zichzelf en staan voor anderen klaar. KAMPIOENEN. Zijn gedreven, maken fouten, doen waar ze goed in zijn en durven te winnen. TEAMBUILDING. Ontstaat wanneer een groep kampioenen helden wordt. GOAL. Natuurlijker, schoner, mooier, veiliger, efficiënter, leuker, eerlijker, gezonder, slimmer en innovatiever.’
“Het bos is de mooiste grondstoffenfabriek ter wereld. Met mijn filosofie en ontwerpen hoop ik de mens en de natuur dichter bij elkaar te brengen.”
— Jan Gunneweg
Houten rolstoel
Jan Gunneweg heeft ruim 22 jaar een eigen bedrijf en kent zijn materiaal door en door. Hij studeerde in 2004 af aan het Hout- en Meubileringscollege met een houten fiets en een houten boot. Een Amsterdammer in een rolstoel die zijn eindexamenexpositie bezocht, gaf hem meteen de opdracht om een houten rolstoel voor hem te ontwerpen. De man reed er vervolgens regelmatig mee van zijn huis naar het Rijksmuseum en werd, misschien wel meer dan de schilderijen, gefotografeerd door talloze toeristen.
Foto: het eerste gepatenteerde BUILDERS KEY-huis, Renkum | Fotografie: Edward van Hees, Architectenweb
|
De opdracht betekende voor Jan Gunneweg de start van zijn eigen studio. Vanuit hier bouwde hij de woonark van zijn ouders en zijn eigen huis, waar hij met zijn gezin woont. Hij groeide uit zijn werkplaats en betrok nog een pand in Heerhugowaard. Ook daar werkt hij met zijn team van vakmannen, die een grote liefde voor het maken en het materiaal met hem delen. |
Innovatief bouwsysteem
Gunneweg is niet alleen houtexpert, maar heeft door zijn studierichting Scheeps- en interieurbouw ook veel technische kennis opgedaan. Deze past hij nu vooral toe binnen zijn nieuwe bedrijf Builders Key, een innovatief bouwsysteem waarmee je biobased huizen kunt bouwen van honderd procent houten, vorm- en maatvaste, losmaakbare onderdelen die in elkaar klikken. Dus zonder lijm, schroeven of ander metaal. Deze inmiddels gepatenteerde uitvinding neemt naast al zijn andere projecten een groot deel van zijn tijd in beslag.
Foto: de zonnestoel, veelvuldig gebruikt in de parken van Alkmaar | Fotografie: Erik Boschman
Het idee ontstond door een vraag van een grote afvalverwerker om te onderzoeken of er functionele producten ontworpen konden worden van een enorme berg afvalhout. Dit hout bleek vol spijkers en schroeven te zitten, waardoor het vrijwel waardeloos was voor recycling of upcycling en dus alsnog verbrand moest worden. Een frustrerende conclusie, vond Gunneweg, die van mening is dat de manier waarop we de wereld vormgeven fundamenteel moeten veranderen. Hij propageert de aloude stelling dat een betere wereld bij jezelf begint. Op zijn visitekaartje en website staat niet voor niets: ‘Happiness by nature’.
Daarom vond hij dat hij op zoek moest gaan naar een oplossing. “Te vaak ontwerpen en maken we producten die na hun levensduur worden gesloopt, verbrand of vernietigd. Dat heeft enorme gevolgen voor onze natuur en de beschikbare grondstoffen”, zegt hij. “Daarom moeten we zorgen dat alles aan de voorkant goed is, zodat je niet achteraf oplossingen hoeft te bedenken voor problemen die al aan het begin bestaan of ontstaan. Ik zocht dus naar een betere manier om met onze schaarse grondstoffen om te gaan.”
“Te vaak ontwerpen we producten die na hun levensduur worden gesloopt, verbrand of vernietigd. Dat heeft enorme gevolgen voor onze natuur en de beschikbare grondstoffen.”
— Jan Gunneweg
Met plezier wakker liggen
Dat betekende vele nachten wakker liggen, “met plezier”, aldus de ontwerper, en veel denk- en rekenwerk. Het leidde uiteindelijk tot het slimme en innovatieve houten bouwpakket Builders Key. Met zijn zelfontworpen parametrische software wordt nu in de studio een huis op de computer getekend. In de werkplaats wordt het gecertificeerde PEFC-hout (Programme for the Endorsement of Forest Certification), afkomstig uit duurzaam beheerde bossen in vooral Scandinavië en Oost-Europa, tot op de millimeter nauwkeurig uitgefreesd met de CNC-machine.
Foto: het Bijenhuis, ontworpen en gemaakt voor de bezoekers van Museum BroekerVeiling en hun bijenvolk | Fotografie: Erik Boschman
Een kop boort in een fractie van een seconde gaatjes, terwijl de andere kop automatisch het juiste gereedschap pakt. De machine kan bovendien 3D-bewerkingen uitvoeren. Een houten onderdeel bevat inkepingen en ‘vingers’ die je in elkaar kunt klikken. Daarop past vervolgens een verdiepingsvloer of een plat dak. De binnenwanden bevatten blinde verbindingen en een verend element, die ook stevig in elkaar vastklikken. Weer een ander bouwblok heeft een zwaluwstaartverbinding (in elkaar passende trapeziumvormige inkepingen), of een bajonetverbinding (door een houten deel in een gleuf te steken en vervolgens een draaiende beweging te maken, vergrendelt de constructie).
Blokkendoos
Met de blokkendoos waarin deze standaard afgewerkte build blocks zitten, kun je relatief snel op locatie een volledig biobased huis in elkaar zetten. Het lijkt ingewikkeld, maar Gunneweg garandeert dat iedereen, ongeacht ervaring, met behulp van een 2D-bouwtekening een sfeervol en gezond houten huis van Builders Key kan bouwen. “Dit is onze bijdrage aan een circulaire economie, waarin afval wordt geminimaliseerd en materialen eindeloos opnieuw kunnen worden ingezet”, zegt hij.
Foto: de werkplaats en CNC-machine, met op de voorgrond mock-ups van het BUILDERS KEY-bouwsysteem | Fotografie: Erik Boschman
Daarnaast wil hij toewerken naar een economisch model waarin wordt samengewerkt aan een win-winsituatie. Niet door ontwerpen te beschermen met patenten en een © die kan leiden tot rechtszaken, maar, zoals hij zegt: “De schuttingen moeten weg en we moeten op een transparante manier gaan samenwerken. Wil iemand mijn product namaken? Dat kan. Het delen van mijn ontwerpen, tekeningen en kennis scheelt een maker veel tijd en uitzoekwerk, terwijl ik royalty’s ontvang. Win-win dus. Hoe meer mensen er gebruik van maken, hoe meer wordt samengewerkt, hoe meer winst en hoe minder conflicten”, meent hij. Vanuit die natuurlijke menselijke principes bedacht Gunneweg WinWinRight.com. “Ik geloof daar heilig in.”
Houten Harley
Momenteel wordt de ontwerper volledig opgeslokt door Builders Key, maar zodra er ruimte ontstaat voor nieuwe, gekke projecten, kan Gunneweg weer beginnen met dromen over een Harley-motor of een Donkervoort-racewagen. Uiteraard met de hand gemaakt en volledig van hout. “Het is tof om te maken en een leuke manier om aan marketing te doen, ook al is een racewagen niet per se duurzaam. Maar misschien kan hij straks wel op waterstof rijden”, hoopt de ontwerper.