Tekst: Edo Dijksterhuis
“Design is met zo min mogelijk middelen zo veel mogelijk waarde creëren”, stelt Jorre van Ast. Maar dat is volgens hem ‘de platgeslagen versie’ van de definitie. “Als je het hebt over impact dan moet je je altijd afvragen: voor wie en hoe breed? Raakt je ontwerp een select groepje of is het relevant voor een groter deel van de maatschappij? En op welk vlak heb je impact? Duurzaamheid is natuurlijk een van de belangrijkste opgaven van nu, maar ik heb recent ook mooie projecten gezien die het contact tussen verschillende groepen verbeteren, esthetisch geslaagd zijn of de bewegingsvrijheid van mensen met een beperking vergroten. Design gaat heel erg over verscheidenheid.”
Met die verscheidenheid zit het in Nederland volgens Van Ast wel goed, maar hij denkt wel dat “de afwezigheid van maakindustrie veel heeft gedaan voor de specifieke manier waarop ontwerp zich heeft ontwikkeld. Veel vrijer en meer autonoom dan in landen als Duitsland of Italië waar de industrie een meer nadrukkelijke rol speelt. Droog Design is daar het beste voorbeeld van.”
Zelf is Van Ast in de uitzonderlijke positie dat hij na zijn opleiding tot industrieel ontwerper het familiebedrijf Arco kon overnemen. “Daardoor ben ik design meer gaan invullen vanuit de makerskant. Ontwerp is voor mij nu een middel om de continuïteit van het bedrijf te garanderen en het ambacht in leven te houden. Duurzaamheid en werkgelegenheid zijn daarbij kernwaarden. Dat is overigens niet per se hoe ik naar design kijk. Het is de context waarbinnen ik opereer. Je zou ook kunnen zeggen dat ik een bedrijf ontwerp in plaats van een product.”
“Wat het vakgebied nu bovendien nodig heeft, is ontwerpers die kunnen verbinden over de disciplines heen.”
Dat er meerdere benaderingen van het vakgebied mogelijk zijn, leerde Van Ast tijdens zijn studie in Londen. “In Nederland lag in die tijd, zo vlak na de eeuwwisseling, de nadruk heel sterk op de conceptuele kant. Het kader is echter veel breder, zoals nu ook blijkt. Het leek er een tijdje op dat dingen niet mooi mochten zijn. Ook dat is al een tijdje aan het veranderen, met het werk van onder andere Sabine Marcelis en Scholten & Baijings.”
Wat Van Ast een absolute vereiste vindt voor de winnaar van de Piet Zwart Prijs: een eigen signatuur en authenticiteit, die over een langere periode is neergezet. “Wat het vakgebied nu bovendien nodig heeft, is ontwerpers die kunnen verbinden over de disciplines heen. In de energietransitie maar ook met betrekking tot andere maatschappelijke uitdagingen kan design thinking heel waardevol zijn.”
“Het topsectorenbeleid van de afgelopen jaren heeft de creatieve industrie zichtbaarder gemaakt en duidelijk gemaakt dat de uiteenlopende designdisciplines op verschillende terreinen een bijdrage kunnen leveren. Maar er zijn wel heel veel opleidingen en er studeren ieder jaar heel veel ontwerpers af — meer dan waar werk voor is. De verhouding tussen vraag en aanbod is scheef en hoewel een groeiende groep ontwerpers voor zichzelf begint, kan slechts een select clubje daar zijn bestaansrecht aan ontlenen. Daarom kan de sector wel meer wind in de rug gebruiken. Zodat al die creativiteit en denkkracht die worden ontwikkeld op meer plaatsen terecht kan komen.”
Over Jorre van Ast
Jorre van Ast is ontwerper, creatief directeur en mede-eigenaar van het Nederlandse familiebedrijf Arco, dat sinds 1904 meubels maakt voor woon- en werkomgevingen. Met een sterke focus op vakmanschap, innovatie en duurzaamheid zet hij de traditie van Arco voort, waarbij lokaal geproduceerd wordt en kwaliteit en tijdloosheid centraal staan. Zijn werk werd internationaal onderscheiden en is opgenomen in de permanente collectie van het Museum of Modern Art in New York.
Wie verdient de BNO Piet Zwart Prijs?
De BNO Piet Zwart Prijs is al ruim veertig jaar een van de meest prestigieuze onderscheidingen binnen het Nederlandse ontwerpveld. Ken jij een ontwerper of ontwerppraktijk die werk van uitzonderlijke kwaliteit levert én bijdraagt aan de ontwikkeling van het ontwerpvak? Je kunt kandidaten voordragen tot en met 14 augustus 2026.
