De komst van Artificial Intelligence (AI) verandert ons werk ingrijpend. De meningen lopen uiteen: voor sommigen vormt AI een bedreiging, voor anderen biedt het juist nieuwe kansen. Wat vaststaat, is dat het essentieel is om de impact, mogelijkheden én beperkingen van deze technologie zorgvuldig te onderzoeken. Alleen zo blijven we als ontwerpers relevant en concurrerend, en leren we onze creativiteit op nieuwe manieren in te zetten.
Binnen de werkgroep AI x Design delen we opgedane kennis, bespreken we inspirerende casussen en verkennen we welke rol de werkgroep kan spelen om de AI-geletterdheid onder ontwerpers te vergroten. De werkgroep draagt bij aan onderzoeken, is een klankbord voor onze whitepapers en richtlijnen en ondersteunt bij het organiseren van evenementen. Maar bovenal onderzoeken we samen hoe technologie dienstbaar kan zijn aan vakmanschap, in plaats van andersom.
Wie zijn onze nieuwe werkgroepleden?
Rens Hettema werkt bij strategisch ontwerpbureau Beeldprikkels in Zwolle en ontwikkelt identiteiten en animatievideo’s voor een breed scala aan organisaties. Sanne Meijer is senior ontwerper bij Ontwerpwerk en werkt vanuit een conceptuele en onderzoekende houding. Ben Heppener runt Make It Heppener, een netwerkbureau voor crossmediale projecten met een sterke focus op motion, film en animatie.
Foto (van links naar rechts): Rens Hettema, Sanne Meijer, Ben Heppener, Erno Mijland, Gerben Hoogenboom, Rik Berkman en Hans Paul Brandt
Vanuit onderwijs en onderzoek sluiten Erno Mijland en Gerben Hoogenboom aan, beiden verbonden aan SintLucas, de eerste practor van Technologie als Partner van Creatieve Makers en de tweede docent ruimtelijke vormgeving, loopbaanbegeleider en docent-onderzoeker binnen ditzelfde practoraat. Rik Berkman werkt als docent Communication & Multimedia Design bij de School of Design van NHL Stenden in Leeuwarden. Hans Paul Brandt brengt decennialange ervaring mee vanuit Total Design en is momenteel actief als adviseur, coach en BNO-mentor.
Met hun komst wordt de werkgroep inhoudelijk breder, maar vooral ook praktischer: van bureaupraktijk tot klaslokaal, van conceptontwikkeling tot ondernemerschap.
Wat motiveert hen om zich aan te sluiten bij de werkgroep?
Nieuwsgierigheid en urgentie vormen de rode draad in de drijfveren van de nieuwe leden om zich bij de werkgroep aan te sluiten. Daarmee raken ze aan een bredere behoefte onder ontwerpers: hoe verhoud je je professioneel tot een technologie die zo snel evolueert?
Voor Rens begint die nieuwsgierigheid bij design tools en bij de manier waarop generatieve AI het vak beïnvloedt. Tijdens de AI x Design-bijeenkomsten merkte hij dat echte verdieping pas ontstaat wanneer ontwerpers elkaar spreken, en dat het delen van inzichten, vragen en praktische ervaringen richting geeft.
Die behoefte aan verdieping sluit aan bij de praktijk van Sanne, die vanuit Ontwerpwerk veel werkt voor publieke, culturele en maatschappelijke opdrachtgevers. In die context, waar helderheid, toegankelijkheid en zorgvuldigheid centraal staan, wordt AI steeds vaker onderdeel van werkprocessen en digitale producten, en groeit de noodzaak om AI op een bewuste, verantwoordelijke en mensgerichte manier toe te passen binnen ontwerp.
“AI verandert ons werkveld fundamenteel en ik wil niet aan de zijlijn staan. Ik wil bijdragen aan de vragen die nu gesteld moeten worden.”
—
Gerben Hoogenboom, SintLucas
Tegelijkertijd plaatsen andere leden de ontwikkeling in een breder perspectief. Ben ziet AI nadrukkelijk niet als een voorbijgaande trend, maar als een structurele verandering: “Dit is geen hype, dit is een volgende stap.” De vraag of AI een extra tool wordt of het ontwerpwerk fundamenteel verandert, is volgens hem al zichtbaar in de verschuivende rol van de ontwerper. Ook Erno benadrukt dat er prachtige mogelijkheden en allerlei keerzijden zitten aan het gebruik van AI, wat het des te belangrijker maakt om gezamenlijk duiding te geven aan hoe we ons moeten verhouden tot deze ontwikkeling.
Daarbij gaat het volgens Gerben niet alleen om techniek, maar om bredere vragen over mens en vak: “Het beïnvloedt ons mensbeeld, ons ontwerpend handelen en wat het betekent om aanwezig te zijn in een wereld vol digitale interventies en ‘intelligenties’.” Hij wil deel uitmaken van een plek waar ontwerpers samen onderzoeken hoe we vanuit vakmanschap, ethiek en verbeeldingskracht richting kunnen geven aan deze beweging. Niet vanuit hype of angst, maar vanuit verantwoordelijkheid en nieuwsgierigheid.
Binnen het onderwijs wordt die houding herkend en doorgetrokken. Rik ziet AI niet als bedreiging, maar als een nieuwe ontwikkeling waar hij zich op een open en lerende manier toe willen verhouden. “Bij CMD kiezen we bewust voor nieuwsgierigheid en experiment. Door ervaringen uit te wisselen kunnen we beter begrijpen hoe deze technologie ons vakgebied verandert en hoe wij daarin mee kunnen bewegen.”
Voor Hans Paul komt deelname aan de werkgroep logisch voort uit zijn overtuiging dat kennisdeling essentieel is, juist in een tijd waarin het vak opnieuw in beweging is: “een kansrijke technologische sprong die de impact van Nederlandse creatieven en bureaus opnieuw kan vergroten, en waardoor zij in de internationale competitie blijvend op topniveau kunnen opereren.”
Met welke uitdagingen en vraagstukken willen ze binnen de werkgroep aan de slag?
Bij de nieuwe leden van de werkgroep staat de vraag naar waarde centraal, zeker in een tijd waarin systemen steeds meer taken kunnen overnemen. Rens wil beter begrijpen welke elementen van het ontwerpwerk betekenisvol blijven voor opdrachtgevers en gebruikers. Wat is onze unieke bijdrage wanneer generatieve systemen steeds vaardiger worden?
Daarbij spelen transparantie en vertrouwen een belangrijke rol. Sanne houdt zich bezig met hoe AI kan worden ingezet voor gebruikers, met name in publieke en maatschappelijke contexten, en onderzoekt hoe ontwerp kan bijdragen aan toegankelijkheid en duidelijkheid.
Tegelijkertijd stelt Ben de vraag wat professioneel werken met AI eigenlijk vraagt: hoe laat je AI écht voor je werken? Volgens hem vereist dat een andere manier van denken: “Je moet vooraf een heel helder beeld hebben van het eindresultaat, en dan via reverse engineering bedenken hoe je daar komt.”
“In de werkgroep wil ik graag actief bijdragen omdat deze kennis direct relevant is in mijn rol als coach en mentor van jonge, startende ontwerpbureaus.”
—
Hans Paul Brandt, IDCO
Vanuit het onderwijs wordt deze discussie verder verdiept. Erno onderzoekt hoe het onderwijs leerlingen en studenten kan voorbereiden als het vakgebied van de creatieve maker zo snel en ingrijpend aan het veranderen is.” Gerben verbindt dat aan thema’s als menswording in een tijd van slimme systemen, de verschuivende rol van de ontwerper, aandachtige creativiteit en educatie en vorming.
Rik onderzoekt hoe AI op een doordachte, duurzame en mensgerichte manier kan worden ingezet, zonder dat studenten hun kritische en creatieve blik verliezen. Voor Hans Paul komen deze vragen samen in de praktijk van bureaus zelf, waar hij zich richt op de invloed van AI op zowel de ontwerppraktijk als het businessmodel.
Voor BNO-leden betekent dit dat de werkgroep niet alleen trends duidt, maar ook helpt bij concrete vragen uit de praktijk: van positionering en verdienmodellen tot ethische kaders en opdrachtgeverscommunicatie.
Welke rol speelt AI in hun dagelijkse praktijk?
In de dagelijkse praktijk van de werkgroep wordt AI al volop ingezet, maar zelden als doel op zich. Rens merkt dat vragen van opdrachtgevers steeds vaker over AI gaan, maar benadrukt dat AI geen oplossing op zichzelf is, maar wel een krachtig tool als het op de juiste momenten wordt ingezet. Die afweging, wanneer wel, wanneer niet, speelt ook bij Sanne en Ontwerpwerk, waar AI vooral wordt gebruikt om te onderzoeken, analyseren en ideeën te ontwikkelen. Niet om het ontwerpproces of het eindresultaat over te nemen, maar om het denkproces te verrijken en nieuwe invalshoeken mogelijk te maken.
“Onze benadering blijft mensgericht en toegankelijk. We onderzoeken voortdurend hoe AI kan bijdragen aan ons werk, zonder dat dit ten koste gaat van de waarden waar we voor staan.”
–
Sanne Meijer, Ontwerpwerk
Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat AI in sommige werkprocessen inmiddels diep is geïntegreerd. Ben gebruikt AI van de eerste creatieve verkenningen en conceptontwikkeling tot eindproduct. Toch verschuift daarmee niet de kern van het werk, dat blijft hetzelfde: “er moet een authentiek (merk)verhaal verteld worden.” Die nadruk op betekenis en verhaal sluit aan bij hoe Hans Paul AI inzet: breed, van onderzoek en dialoog tot eindredactie en presentaties, en steeds vaker binnen bestaande ontwerpomgevingen om effectiever te werken zonder het vakmanschap los te laten.
Binnen het onderwijs wordt diezelfde ontwikkeling zichtbaar, maar met andere accenten. Erno gebruikt AI experimenteel in zijn rollen als onderzoeksleider en journalist/tekstschrijver, vanuit wat hij omschrijft als kritisch omarmen. Gerben ziet hoe AI via conceptontwikkeling, beeldgeneratie en prototyping het onderwijs binnendringt, vaak intuïtief gebruikt door studenten. Daardoor verschuift zijn rol van het aanleren van technieken naar het begeleiden van keuzes, context en ethiek.
Ook bij Rik speelt die verschuiving. Binnen zijn opleiding wordt AI ingezet voor uiteenlopende toepassingen, van administratieve efficiëntie tot meer creatieve toepassingen zoals het verkennen van concepten en het maken van visualisaties, zowel door studenten als door collega’s. Net als bij de andere werkgroepleden draait het daarbij niet om de technologie zelf, maar om de vraag hoe AI kan bijdragen aan beter, bewuster en mensgerichter ontwerpwerk, zonder dat onze kritische en creatieve blik verloren gaat.
Beeld: Google DeepMind (Unsplash)
Over de werkgroep AI x Design
De werkgroep AI x Design draagt bij door ontwerpers beter toe te rusten voor de kansen en uitdagingen van kunstmatige intelligentie. We bieden actuele kennis en stimuleren onderzoek, fungeren als inhoudelijk klankbord voor richtlijnen en publicaties, en creëren een netwerk waarin ontwerpers ervaringen, vragen en dilemma’s kunnen delen. Zo bouwen we samen aan een mensgerichte en duurzame en ethische integratie van AI in de ontwerppraktijk.