Tekst: Edo Dijksterhuis
“De manier waarop Piet Zwart verschillende disciplines combineerde was in zijn tijd heel vooruitstrevend”, zegt Miriam van der Lubbe over de naamgever van de prijs die zij “de mooiste en grootste op ontwerpgebied in Nederland” noemt. Volgens de juryvoorzitter werkt de ideale winnaar in de geest van Zwart. “Maar we leven tegenwoordig in een wereld die veel complexer is, dus is het vrijwel onmogelijk iemand te vinden die alle domeinen in zich verenigt. De winnaar moet wel een notie hebben van de verschillende terreinen binnen de ontwerpopgave en integraal kunnen denken en werken om impactvol te zijn.”
Daar moet volgens haar nog één belangrijke specificatie bij: dat dat gebeurt op autonome wijze en vanuit het ontwerp. En daar wringt volgens Van der Lubbe de schoen. Want “tegenwoordig wordt alles ontwerp genoemd, zelfs een theatervoorstelling of een goed geschreven beleidsstuk. Maar door het label ‘ontwerp’ overal op te plakken wordt het een bijna loos begrip. Design is alles en daardoor niks. Het vak heeft behoefte aan duidelijkheid en afbakening. En deze prijs biedt de mogelijkheid om de vraag eens expliciet te stellen en — hopelijk — te beantwoorden: wat is ontwerp anno nu?”
“Het vak heeft behoefte aan duidelijkheid en afbakening. En deze prijs biedt de mogelijkheid om de vraag eens expliciet te stellen en — hopelijk — te beantwoorden: wat is ontwerp anno nu?”
De ultieme definitie heeft ze zelf ook niet, geeft Van der Lubbe toe. “Het is echt zoeken in deze tijd van razendsnelle veranderingen.” Maar ze kan wel verschillende elementen aanwijzen. “Visuele verbeeldingskracht is ontzettend belangrijk, waarbij schoonheid, verwondering of humor een deur kan openen naar betekenis. En natuurlijk die interdisciplinariteit, over de grenzen van de eigen discipline heen kunnen kijken. Eerdere winnaars van de Piet Zwart Prijs behoren tot de absolute top. Velen van hen bouwden een oeuvre op basis van één expertise. Om de huidige ontwerpvragen aan te gaan is daarnaast ook meer breedte nodig.”
Van der Lubbe noemt ontwerpers “rasoptimisten die overal mogelijkheden voor verbetering zien”. En ze onderscheidt twee typen. “Je hebt de autonome denkers die bold statements maken, die met nieuw denken alternatieve betekenissen blootleggen en vraagstukken op een innovatieve manier benaderen. En je hebt de ontwerpers die systemisch denken, die stakeholders verbinden en vanuit de keten richting geven aan verandering.”
“De huidige samenleving is het meest geholpen met ontwerpers die strategisch denken kunnen vertalen in een beeldende vorm.”
Hoewel ze de grote waarde van visionair ontwerperschap volledig erkent, is de huidige samenleving volgens haar “het meest geholpen met ontwerpers die strategisch denken kunnen vertalen in een beeldende vorm. Die richting geven aan het ontwerpvak en de maatschappij. Overheden onderkennen dit meer en meer. In het bedrijfsleven zou dit ook meer moeten gebeuren. Maar op de meeste plekken moet nog het besef indalen dat ontwikkeling altijd begint met het ontwerpen en in beeld brengen van een visie. Deze vorm van ontwerp is echter niet altijd even zichtbaar en sexy. Dat verklaart de beperkte waardering.”
En het feit dat de groep ontwerpers die zich het ‘nieuwe design’ — integraal, beeldend en strategisch — heeft eigen gemaakt nog relatief klein is. “Daarom is het goed dat de Piet Zwart Prijs vanaf nu jaarlijks wordt uitgereikt. Zo kunnen we verschillende designpraktijken belichten zodat we na vijf of zes jaar het volledige palet kunnen laten zien. Dan weten we beter hoe ontwerp te wegen in deze tijd.”
Over Miriam van der Lubbe
Juryvoorzitter Miriam van der Lubbe is ontwerper, curator en ondernemer. Samen met Niels van Eijk richtte zij ontwerpstudio Van Eijk & Van der Lubbe op. Daarnaast zet zij zich actief in voor het ontwerpveld als gastcurator, docent, medeoprichter van Dutch Design Week en sinds 2022 als Creative Head van Dutch Design Week. Ook is zij lid van de Paleiscommissie van Stichting Koninklijk Paleis Amsterdam. In haar werk staat de overtuiging centraal dat design om de toekomst, om cultuur en — bovenal — om mensen draait.
Wie verdient de BNO Piet Zwart Prijs?
De BNO Piet Zwart Prijs is al ruim veertig jaar een van de meest prestigieuze onderscheidingen binnen het Nederlandse ontwerpveld. Ken jij een ontwerper of ontwerppraktijk die werk van uitzonderlijke kwaliteit levert én bijdraagt aan de ontwikkeling van het ontwerpvak? Je kunt kandidaten voordragen tot en met 14 augustus 2026.
