Tekst: Edo Dijksterhuis
“Design gaat de wereld niet redden”, zegt Shahar Livne met stelligheid. Maar design kan volgens haar wel veel doen om de wereld een tikje te verbeteren. “Het kan comfort bieden in de vorm van goed bedachte en gemaakte producten. Industrieel ontwerp kan oplossingen bieden voor praktische problemen. En design kan bewustzijn aanwakkeren en geesten openen.”
Dat laatste is een belangrijke drijfveer binnen Livne’s eigen vakgebied, conceptual material design. “Ik onderzoek het verhaal achter alledaagse dingen, in meerdere lagen en vanuit verschillende invalshoeken, en hou me bezig met gedachtenexperimenten. Ik appelleer daarbij aan emoties, variërend van blijdschap tot angst. Het gaat om het opwekken van verwondering en interesse, een uitnodiging tot meer willen weten. Speculatief design is een relatief nieuwe discipline maar vindt internationaal veel bijval — ik krijg regelmatig vragen van PhD-studenten die schrijven over designtheorie. Het verwante discursive en critical design zijn wat minder populair en wat er op dat gebied gebeurt, zou meer diepgang mogen hebben.”
“Design gaat de wereld niet redden, maar het kan wel veel doen om de wereld een tikje te verbeteren.”
Het vermogen te functioneren als mentaal breekijzer is zeker een criterium dat Livne zal meewegen in de beoordeling van voordrachten voor de BNO Piet Zwart Prijs. “En omdat het een oeuvreprijs is, moet de winnaar ook iemand zijn die impact heeft op het internationale vakgebied. Niet alleen conceptueel, maar ook vanuit de ambachtelijke kant. Design is de laatste jaren misschien iets te veel richting beeldende kunst gedreven. Ik zie het op de Design Academy Eindhoven, waar ik lesgeef. Daar bestaan afstudeerprojecten steeds vaker uit performances en dat roept bij mij de vraag op: is dat design? Maar ook: wat is design eigenlijk op dit moment?”
Een antwoord daarop heeft Livne niet één-twee-drie paraat. Wel weet ze wat ze van een goede ontwerper verwacht. “Die creëert bouwblokken voor het vakgebied. Bouwblokken die anderen kunnen gebruiken als springplank of waar ze op kunnen voortbouwen. Hella Jongerius, de winnaar van de BNO Piet Zwart Prijs in 2021, is zo’n meester, een leider die haar vakgebied heeft uitgebreid, gevormd en veranderd. Zij heeft echt een basis gelegd voor anderen.”
“Een goede ontwerper creëert bouwblokken voor het vakgebied. Bouwblokken die anderen kunnen gebruiken als springplank.”
Als docent vindt Livne het belangrijk dat de volgende winnaar ook iemand is waar studenten zich aan kunnen optrekken. Iemand die hen voorbij het hier en nu laat kijken. Want het ontbreekt de jongste generatie volgens haar aan het broodnodige historisch besef. “Ze doen weinig research en hebben er ook niet het geduld voor. Deze prijs helpt dat hopelijk te doorbreken door een spotlight te zetten op een ontwerppraktijk van belang. Eentje die studenten inspireert om zich andermans werk eigen te maken, dat te combineren met de eigen herinneringen, ervaringen en manieren van denken, om er een eigen vorm van creativiteit uit te destilleren.”
“Op de Design Academy leren wij studenten niet wat design is, maar wat design kan worden. Dat is een belangrijk onderdeel van Nederlands design: het vermogen tot flexibiliteit en verandering. Wij geven les over de klassiekers, zodat we niet de bron vergeten waarop we de toekomst bouwen. Dat is wat de winnaar van de BNO Piet Zwart Prijs ook moet zijn: een mentor en een gids.”
Over Shahar Livne
Shahar Livne is conceptueel materiaalontwerper, onderzoeker en docent. In haar werk onderzoekt zij de rol van materialen als dragers van verhalen en als lens om maatschappelijke, filosofische en ecologische vraagstukken zichtbaar te maken. Vanuit haar studio, opgericht in 2017, ontwikkelt zij kritische en speculatieve ontwerppraktijken die uitnodigen tot reflectie op de complexe relaties tussen mens, materiaal en omgeving. Via tentoonstellingen, lezingen, workshops en onderwijsactiviteiten bereikt Shahar een internationaal publiek en stimuleert zij nieuwe perspectieven op materiaalcultuur, duurzaamheid en de toekomst van onze leefwereld.
Wie verdient de BNO Piet Zwart Prijs?
De BNO Piet Zwart Prijs is al ruim veertig jaar een van de meest prestigieuze onderscheidingen binnen het Nederlandse ontwerpveld. Ken jij een ontwerper of ontwerppraktijk die werk van uitzonderlijke kwaliteit levert én bijdraagt aan de ontwikkeling van het ontwerpvak? Je kunt kandidaten voordragen tot en met 14 augustus 2026.
