Voor de eerste aflevering reist Roel af naar ’s Heeren Loo in Apeldoorn, een van de grootste zorgorganisaties in Nederland die zorg levert aan mensen met een verstandelijke beperking. Hij spreekt met Gerjanne van Gink, landelijk zorginnovator en social designer, en Aaron Gercama-de Kievid, innovatiemanager. Ontwerpdenken heeft er een vaste plek binnen de innovatieafdeling. Wat levert dat op? En waarom kiest een zorgorganisatie er bewust voor om ontwerpers in te zetten als aanjagers van verandering?
Van innovatie naar toekomstbehendigheid
Aaron beschrijft hoe hun innovatieafdeling ooit begon met de vraag hoe technologie kon worden ingezet. “Ik weet dat in de zorg innovatie vaak wordt geassocieerd met technologie. Dus de nieuwste zorgrobot of VR-brillen. En dan wordt er eigenlijk vanuit een innovatieafdeling gekeken: hoe kunnen we dat inzetten? Zo zijn veel innovatieafdelingen ook begonnen. Wij ook.”
Gaandeweg ontdekten ze dat echte vernieuwing niet begint bij technologie, maar bij de manier waarop je vraagstukken benadert. “Dus wij zijn veel meer gaan kijken: kunnen we innoveren, dus het werkwoord?”
Daarbij introduceert hij het begrip toekomstbehendigheid: het vermogen van een organisatie om voorbereid te zijn op een toekomst die nog niet vastligt. “En daar komt ook de ontwerpgerichte aanpak om de hoek kijken. Want ontwerpers zijn heel goed in het verbeelden van datgene wat er nog niet is. En we merkten juist dat we dat als organisatie nodig hadden.”
“Ontwerpers zijn heel goed in het verbeelden van datgene wat er nog niet is.”
—
Aaron Gercama-de Kievid
Die manier van werken vraagt om vertrouwen. Experimenteren betekent immers dat de uitkomst vooraf niet vaststaat. Juist in organisaties die gewend zijn aan planningen, deadlines en vooraf gedefinieerde resultaten kan dat spannend zijn. Toch ontstaan volgens Aaron juist dan de meest waardevolle inzichten: het werkelijke vraagstuk wordt vaak pas gaandeweg zichtbaar.
Double Diamond
Binnen ’s Heeren Loo vormt de Double Diamond de basis van de ontwerpende aanpak. Dit door de Britse Design Council ontwikkelde model wisselt divergerend en convergerend denken af om complexe vraagstukken te onderzoeken en op te lossen. Vanaf het eerste moment worden zorgmedewerkers, planners, managers en andere stakeholders actief betrokken. Niet om eindeloos te vergaderen, maar om samen te onderzoeken, visualiseren en prototypen.
Door ideeën letterlijk tastbaar te maken, ontstaan nieuwe inzichten. Volgens Gerjanne voegen ontwerpers daarbij iets toe wat zich niet in een methode laat vangen: het vermogen om patronen te herkennen, verbanden te leggen en uiteenlopende perspectieven samen te brengen.
Een andere vraag, een andere oplossing
Ontwerpend denken leidt soms tot verrassende uitkomsten. Aaron vertelt over een vraagstuk van de communicatieafdeling: hoe zorgen we ervoor dat medewerkers de nieuwsbrief beter lezen? Tijdens het onderzoek bleek echter dat de nieuwsbrief helemaal niet het probleem was. Medewerkers lazen hem wel, maar moesten in korte tijd bepalen welke artikelen voor hen relevant waren. De oplossing werd dan ook geen betere nieuwsbrief, maar een ingesproken inhoudsoverzicht. Zo konden medewerkers onderweg of tijdens hun werk snel horen wat voor hen belangrijk was.
“De mooiste vraag die een organisatie zichzelf kan stellen is: is er nog voldoende mislukt?”
—
Gerjanne van Gink
De waarde van design
Volgens Aaron ligt de kracht van ontwerpers in het zichtbaar maken van wat er nog niet is. In organisaties waar de dagelijkse druk hoog is, helpen zij mensen los te komen van bestaande routines. Ze creëren ruimte voor verbeeldingskracht: wat als we het anders organiseren? Wat gebeurt er als we een nieuwe werkwijzer introduceren? Door die vragen tastbaar te maken en verschillende perspectieven samen te brengen, ontstaan nieuwe mogelijkheden die eerder buiten beeld bleven.
Gerjanne benadrukt dat ontwerp niet draait om het direct vinden van de juiste oplossing, maar om het zetten van de volgende stap: ideeën zichtbaar maken, testen en daarvan leren. Dat vraagt om een cultuur waarin experimenteren mag. Zo helpt ontwerp organisaties niet alleen bestaande processen te verbeteren, maar ook nieuwe mogelijkheden te ontdekken. Of, zoals Aaron het samenvat: ontwerpers zijn “de makers van de toekomst.”
Luister mee naar ’s Heeren Loo
Luister mee naar het verhaal van ’s Heeren Loo via de link hieronder.
Over Designers Inc.
In Designers Inc. gaat Roel Stavorinus op zoek naar de waarde van design. Hij spreekt met mensen die design inzetten én de impact ervan ervaren. Over innovatie, samenwerking en de strategische rol die design speelt bij complexe vraagstukken.
Designers Inc. is een initiatief van Roel Stavorinus en de BNO. De podcast wordt mede mogelijk gemaakt door het Pictoright Fonds en Roland Geelen.
Illustratie: Rob en Robin