Tekst door Anne-Marie Geurink en Annelou van Griensven
Het internet is groot en ongrijpbaar, maar juist als ontwerpers hebben we invloed. In dit artikel lichten we twee inspirerende voorbeelden toe en vertellen we over de start van ons eigen experiment: hoe dragen we bij aan een web dat lichter, opener en duurzamer is?
Terug naar de oorsprong
Om te begrijpen hoe we het web kunnen verduurzamen, helpt het om even terug te gaan naar het begin. In Weaving the Web beschrijft Tim Berners-Lee zijn oorspronkelijke visie: een open netwerk van kennis en verbindingen. Geen gesloten platforms, maar een gedeelde ruimte waarin iedereen kan bijdragen en toegang heeft. Licht, efficiënt en mensgericht.
Als we die gedachte opnieuw als uitgangspunt nemen, kunnen we ons afvragen: hoe brengen we die openheid en eenvoud terug in de manier waarop we ontwerpen voor het web?
De noodzaak van een lichter internet
Technologie is onmisbaar, maar ook kwetsbaar. Toen in 2017 een datacenter in Roubaix crashte, lagen ziekenhuizen, scholen en overheden stil. Tegelijkertijd groeit ons digitale gebruik verder. Alles wat we doen wordt opgeslagen, gedeeld en gedownload.
Daarbovenop komt de snelle toename van AI en AGI, zoals te zien in de documentaire The Thinking Game. Deze ontwikkelingen vergroten onze digitale voetafdruk alleen maar. In gesprekken merken we dat dit onderwerp uiteenlopende reacties oproept: van “datacenters zijn nu eenmaal nodig” tot “ik wist niet dat een website energie kost”.
Precies daar, tussen onwetendheid en onmacht, begint bewustwording. Wij voelen de noodzaak om bij te dragen aan een lichter internet, of in elk geval niet aan een groter probleem. Niet alleen via technische ingrepen, maar door opnieuw te kijken naar hoe we ontwerpen en wat dat vraagt van onze planeet.
“Wij voelen de noodzaak om bij te dragen aan een lichter internet, of in elk geval niet aan een groter probleem.”
Duurzame WordPress-tools
Tijdens ons onderzoek spraken we met Merel Witteman (ontwerper en milieuwetenschapper) en Danny Moons (duurzaam webdeveloper), samen Pixel to Planet. Hun missie sluit naadloos aan op de onze: de klimaatimpact van het internet verkleinen.
Pixel to Planet ontwikkelt open-source tools die ontwerpers, developers en organisaties helpen om websites te bouwen met een lagere CO₂-uitstoot. Ze werken vanuit vier basisprincipes: toegankelijkheid, zichtbaarheid, design meets science meets code en open kennis.
Foto: Merel Witteman en Danny Moons
Een belangrijk resultaat is carbonfooter.nl, een meettool die berekent hoeveel CO₂ één websitebezoek kost en een energielabel (A–F) geeft, inclusief optimalisatietips. Daarnaast is er een WordPress-plugin die deze data direct in de footer van je site toont. De tools meten onder meer bestandsgrootte, hosting, caching, code-efficiëntie en media, en vertalen dat naar een CO₂-waarde per bezoek.
Dat getal is vooral bedoeld als inzichtelijk en communicatief middel. De berekening is gebaseerd op aannames, maar door websites onderling te vergelijken krijg je wel een betrouwbaar beeld van wat relatief beter of slechter presteert.
Beeld: website Carboonfooter.nl
Omdat WordPress wereldwijd het meest gebruikte CMS is, richten Merel en Danny zich juist daarop. WordPress bevat veel onnodige data: meerdere afbeeldingsformaten, talloze fontbestanden en ondersteuning voor zeer oude browsers. Door website-eigenaren de optie te geven deze ‘onduurzame standaarden’ uit te zetten, kunnen sites tot wel 90% lichter worden. Als 500 websites dat doen, besparen we samen circa 9,5 ton CO₂ per jaar. Dat maakt impact tastbaar.
Het potentieel van RSS
Een andere inspirerende praktijk is Low-Tech Magazine, waar Roel Roscam Abbing deel van uitmaakt. De website draait op zonne-energie en kan offline zijn bij gebrek aan zon. Die keuze dwingt tot een andere manier van denken over beschikbaarheid, publicatiemomenten en datapieken.
Beeld: website Low-Tech Magazine
Low-Tech Magazine kiest bewust voor minimalisme: afbeeldingen in slechts 11 grijstinten, weinig data, weinig franje. Dat beperkt sommige toepassingen, maar verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Volgens Roel draait duurzaamheid niet alleen om efficiëntie, maar ook om levensduurverlenging en hergebruik. Zo kan een oude laptop als server minder efficiënt zijn, maar voorkomt hij wel afval en nieuwe productie. Onderzoek laat zien dat juist daar veel ecologische winst zit (Babette Porcelijn, My Hidden Impact).
Ook interessant is hun focus op RSS (een open feed voor automatische website-updates, red.) en andere distributiemodellen. RSS maakt offline lezen mogelijk en verkleint de afhankelijkheid van centrale platforms. Push-based alternatieven zoals ActivityPub sturen updates alleen wanneer dat nodig is, in plaats van continu te ‘pullen’. Dat scheelt energie en vergroot autonomie.
Het rhizome-principe
Geïnspireerd door deze voorbeelden zijn we gestart met ons eigen experiment. Samen met Janine Zielman bouwen we aan een website die werkt als een dynamisch netwerk, gebaseerd op het rhizome-principe. Content wordt automatisch ingeladen via RSS vanuit de originele bron. De website slaat veel minder op, en fungeert als een lichte, transparant raamwerk dat links bundelt en zichtbaar maakt. Gebruikers kunnen zich abonneren, updates ontvangen en actief bijdragen aan dit groeiende ecosysteem. Zo bouwen we aan een decentraal, volgbaar en duurzaam netwerk; een interface die kennis laat circuleren in plaats van het toe te eigenen
Elk artikel blijft verbonden met zijn oorspronkelijke bron. Dat voorkomt duplicatie, respecteert auteurschap en stimuleert kennisdeling. Met een meettool van Jasper van Loenen, gebouwd met een Raspberry Pi, doen we nulmetingen om de impact van onze ideeën te monitoren. Met deze tool hopen we een goede en eerlijke vergelijking te kunnen maken.
Let’s do it!
We willen niets stopzetten of boycotten. Wat we wél willen, is ontwerpers en bouwers laten zien dat ze keuzes hebben. Als we allemaal iets lichtere websites maken, kunnen we samen wél impact hebben. De voorbeelden van Pixel to Planet en Low-Tech Magazine laten zien dat het kan: technisch, esthetisch en bewust.
Foto: Medea Huisman
We bouwen momenteel aan een online checklist om online ontwerpen te labelen, een tool voor een 0-meting van websites zodat ze verbeterd kunnen worden, en een nieuw CMS met een push-based RSS-platform. Hiermee geven we vorm aan onze eigen website en laten we zien welke keuzes we maken en welk effect deze hebben op het gebruik van de site.
Tegelijkertijd nemen we afscheid van Instagram en zullen onze artikelen binnenkort ook offline via onze eigen website beschikbaar zijn. Zo laten we zien dat het mogelijk is om een lichter, gebruiksvriendelijker en onafhankelijk web te creëren.
Handige links en info
- Carbonfooter.nl
- Carbonfooter Plugin (Pixel to Planet): berekent de uitstoot direct binnen je site en toont die in de footer. Verwacht live: november 2025.
- The Sustainable Theme (WordPress): een licht, duurzaam WordPress-thema waarmee je standaard instellingen kunt aanpassen voor minimale impact. Verwacht live: december 2025.
- Embodied vs operational energy: lees hier meer.
- Pull- vs-push-based modellen: RSS is pull-based, terwijl ActivityPub een push-based manier biedt om interoperabiliteit mogelijk te maken tussen een blog en zijn volgers; het netwerk dat hiervan gebruikmaakt heet het ‘fediverse’, en WordPress ondersteunt dit via een speciale plugin. Zie hier.
- Weaving the Web, Tim Berners-Lee
Weaving the web of the future is een experimenteel ontwerpend onderzoek en een samenwerking met Janine Zielman en Jasper van Loenen, ondersteund door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.